Leczenie zastawki cewki tylnej

Zastawka cewki tylnej jest najczęstszą wadą wrodzoną u chłopców, powodującą utrudnienie w odpływie moczu. W cewce moczowej dochodzi do nadmiernego przerostu jednego z jej fragmentów, co powoduje, że mocz nie może przepłynąć i zaczyna zalegać w pęcherzu. Może to być przyczyną zaburzenia czynności pęcherza, nawracających zakażeń dróg moczowych, a także niewydolności nerek. Wadę tą można wykryć już w okresie płodowym podczas kontrolnego badania USG matki. Podstawą leczenia jest odbarczenie w pierwszej kolejności pęcherza, a następnie operacyjne wycięcie zastawki, co przywraca prawidłową anatomię dróg moczowych.

Budowa cewki moczowej

Cewka każdego mężczyzny składa się z czterech części: gąbczastej, opuszkowej, sterczowej i błoniastej. Dwie ostatnie części to tzw. cewka tylna. W odcinku sterczowym cewki wyróżniamy ważną strukturę - wzgórek nasienny, do którego ujście mają nasieniowody. Od wzgórka odchodzą fałdy błony śluzowej. Jeżeli są one przerośnięte, utrudniają odpływ moczu i mówimy wtedy o zastawkach cewki tylnej. Aby dziecko było zdrowe i mogło się normalnie rozwijać, niezbędne jest jak najszybsze wdrożenie leczenia, które polega na chirurgicznym usunięciu przeszkody.

Leczenie zastawki cewki tylnej u płodu

Dzięki badaniu USG w ciąży wadę układu moczowego można wykryć już w okresie prenatalnym. Podejmowane są próby leczenia zastawek cewki tylnej już u płodów. Jest to zabieg skomplikowany i niebezpieczny dla dziecka, jednak niektóre bardzo wyspecjalizowane ośrodki decydują się na takie rozwiązanie ze względu na to, że im szybciej zalegający mocz zostanie usunięty, tym mniejsze jest ryzyko rozwoju niewydolności nerek.

Zabieg leczenia zastawek cewki tylnej w okresie płodowym

Zabieg wykonuje się przez powłoki brzucha matki i tworzy się przeciek z pęcherza dziecka do owodni. Tym sposobem mocz nie zalega w pęcherzu mimo przeszkody. Zabieg może i powinien być wykonany jak najwcześniej od rozpoznania, najlepiej w II trymestrze ciąży. Decyzja o operacji jest podejmowana tylko przy bardzo znacznym małowodziu oraz niewielkich nerkach dziecka, co sugeruje, że wada praktycznie uniemożliwia odpływ moczu z cewki w dobrym kierunku, a sprawia, że spływa on z powrotem do pęcherza a potem do nerek.

Ryzyko leczenia zastawki tylnej u płodu

Operacje wykonywane są w wyspecjalizowanych ośrodkach. Śmiertelność przy tych zabiegach jest bardzo wysoka. Poza tym nie usuwa się przyczyny, w związku z czym dziecko i tak musi przejść kolejną operację zaraz po urodzeniu. Niektóre ośrodki wykonują także operacje na płodach metodą endoskopową, które polegają na usunięciu przerośniętych fałdów błony śluzowej, a tym samym przyczyny choroby.

Leczenie zastawki cewki tylnej u noworodków

Postępowanie przedoperacyjne

Operacja zwykle wykonywana jest już po urodzeniu się dziecka. Noworodek urodzony z zastawkami cewki tylnej może być w złym stanie ogólnym. Często dochodzi do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, kwasicy, a także do zakażenia układu moczowego, co może prowadzić nawet do posocznicy. Dlatego przed decyzją o operacji, konieczne jest wyrównanie stanu dziecka poprzez podanie płynów elektrolitowych i antybiotyków.

Bezwzględnie należy także założyć cewnik do pęcherza moczowego, który umożliwi odpływ moczu. Dopiero po osiągnięciu stabilnego stanu dziecka, możliwe jest leczenie operacyjne. Czasami założenie cewnika może być niemożliwe lub nie daje oczekiwanych rezultatów. W takich sytuacjach podejmuje się decyzję o wytworzeniu czasowej nadpęcherzowej przetoki, tzw. przetoki moczowodowo-skórnej, która zapobiega dalszemu uszkodzeniu nerek.

Leczenie operacyjne

Podstawą operacji chirurgicznej w leczeniu zastawek cewki tylnej jest ich usunięcie. Wykonuje się to albo poprzez ich przecięcie za pomocą endoskopu, albo przez ich rozerwanie balonikiem na specjalnym cewniku. Czasami przecięcie endoskopowe może być niemożliwe, jeżeli cewka dziecka jest bardzo wąska i endoskop jest po prostu za gruby. Nacięcia zastawek dokonuje się zazwyczaj w trzech miejscach. Po operacji dziecko musi mieć pozostawiony cewnik w pęcherzu do czasu normalizacji parametrów nerkowych oraz uzyskania pewności, że zastawki ponownie się nie zrosły.

Balonikowanie

Jest to nowsza metoda, która umożliwia wykonanie zabiegu nawet u wcześniaków. Zabieg ten jest wykonywany pod kontrolą RTG. Dziecko wcześniej ma podany kontrast, dzięki czemu lekarz na monitorze może obserwować drogę cewnika z balonikiem. Czasami, kiedy dziecko jest za słabe na wykonanie jakiejkolwiek operacji, leczenie może polegać jedynie na ciągłym odbarczaniu pęcherza.

Usunięcie zastawki - kontrola pooperacyjna

Po operacyjnym usunięciu zastawki konieczna jest kontrola spływu moczu do pęcherza, szerokości moczowodów, a także czy nie ma wstecznego odpływu moczu do pęcherza i nerek. Czasami, jeżeli dojdzie do znacznego zwężenia ujścia moczowodu do pęcherza, konieczne może być dodatkowa operacja polegająca na wszczepieniu moczowodów w inne miejsce. Jeżeli wada zostanie zbyt późno rozpoznana to nerki, mimo naprawy cewki, mogą nie zacząć pracować i wtedy konieczne może być usuniecie jednej, rzadko obu nerek, i zastąpienie ich przeszczepem.

Zaburzenia czynności pęcherza

Niekiedy, na skutek wady cewki, może dojść do zaburzeń czynności pęcherza. Wtedy konieczne może być zastosowanie leczenia farmakologicznego, długotrwałego cewnikowania lub wytworzenia przezskórnej przetoki.

Zastawki cewki tylnej to wada, która może mieć bardzo poważne następstwa. Ważne jest, aby była ona jak najszybciej wykryta, a także leczona operacyjnie. Często, jeśli mocz zalega długo, zniszczenie nerek może być nieodwracalne, a jedynym ratunkiem dla dziecka jest przeszczep nerki.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza