Leczenie żywieniowe w chirurgii dziecięcej

Leczenie żywieniowe, zwłaszcza u dzieci, ma ogromne znaczenie. Niedożywienie znacząco wpływa na wydłużenie czasu pobytu dziecka szpitalu oraz opóźnienie powrotu do zdrowia małego pacjenta. Dzieci są bardzo wrażliwe na wszelkie niedobory pokarmowe. Często skutkuje to niedoborami masy ciała i wzrostu, które zwykle trudno nadrobić w późniejszym okresie rozwoju. Niedożywienie powoduje też opóźnienie dojrzewania płciowego.

Na czym polega leczenie żywieniowe?

Leczenie żywieniowe polega na dostarczaniu dziecku wszystkich niezbędnych składników pokarmowych budulcowych i energetycznych (białek, cukrów, tłuszczów, składników mineralnych i witamin), których nie jest w stanie przyjąć w sposób naturalny. Powodem może być problem w przyjmowaniu pokarmu, wynikający z choroby podstawowej, na którą cierpi dziecko lub obecność schorzenia wywołującego niedożywienie. W leczeniu żywieniowym stosuje się gotowe diety przemysłowe lub płyny dożylne, których skład ustala się na bieżąco w zależności od aktualnych potrzeb dziecka.

Zastosowanie leczenia żywieniowego w chirurgii dziecięcej

W chirurgii dziecięcej leczenie żywieniowe odgrywa bardzo dużą rolę. Właściwie po każdej operacji (zwłaszcza w obrębie jamy brzusznej) przez pewien czas jelita nie są przygotowane do trawienia i wchłaniania pokarmu. Występuje wtedy tzw. niedrożność porażenna, czyli brak ruchów perystaltycznych. Taki stan utrzymuje się z reguły około 2-3 dni po zabiegu, ale zdarza się że trwa to dłużej.

Żywienie pozajelitowe

Operacja to bardzo duży stres zwłaszcza dla dziecięcego organizmu. Poza tym naruszona została ciągłość tkanek. Dlatego po leczeniu chirurgicznym zapotrzebowanie na składniki budulcowe i energetyczne znacznie wzrasta. W sytuacji, gdy jelita nie pracują, pożywienia nie można podawać doustnie ani do dalszych części przewodu pokarmowego. Wówczas jedynym sposobem na zapewnienie odpowiedniego odżywienia jest dostarczanie składników odżywczych bezpośrednio do krwi - żywienie pozajelitowe. Dobrze odżywione dziecko szybko wraca do zdrowia i wcześniej można odstawić leczenie żywieniowe na rzecz naturalnego przyjmowania pokarmów.

Żywienie dojelitowe

Na oddziałach chirurgicznych często leżą dzieci w ciężkim stanie, które nie są w stanie przyjąć odpowiedniej ilości pokarmu. Prowadzi to do niedożywienia i jeszcze większego osłabienia organizmu. W takiej sytuacji niezbędne jest leczenie żywieniowe. Jeżeli ruchy perystaltyczne jelit są zachowane i nie występują inne przeciwwskazania, pokarm można podawać bezpośrednio do przewodu pokarmowego - żywienie dojelitowe. Prawidłowe odżywianie jest niezbędnym elementem terapii warunkującym powodzenie innych form leczenia. Niedożywione dziecko nie ma siły na zwalczanie choroby, co skutkuje pogarszaniem się jego stanu ogólnego.

Leczenie żywieniowe u dzieci z chorobami przewlekłymi

Na oddziały chirurgiczne często trafiają dzieci z chorobami przewlekłymi, które wymagają na co dzień dostarczania zwiększonej ilości energii (mukowiscydoza, nieswoiste zapalenia jelit). Na przykład w przypadku nieswoistych zapaleń jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) często występują powikłania wymagające leczenia chirurgicznego. Prowadzenie leczenia żywieniowego od początku zaostrzenia choroby zwykle przynosi znaczącą poprawę. Leczenie żywieniowe w nieswoistych zapaleniach jelit uważa się za równie skuteczne co podawanie silnych steroidów.

Leczenie żywieniowe dojelitowe (enteralne)

Jeżeli u dziecka pojawi się konieczność leczenia żywieniowego, metodą z wyboru jest żywienie dojelitowe. Podawanie składników odżywczych do przewodu pokarmowego jest bardziej fizjologiczne, dużo łatwiejsze i wiąże się z mniejszą liczbą powikłań. Przy prowadzeniu żywienia enteralnego jelito dziecka funkcjonuje w sposób prawidłowy, jego nabłonek ciągle się regeneruje, bakterie jelitowe nie przemieszczają się do innych obszarów organizmu. Ponadto żywienie dziecka przez przewód pokarmowy pobudza i poprawia jego odporność ogólnoustrojową.

Metody żywienia entrealnego

Istnieją dwie metody enteralnego leczenia żywieniowego: inwazyjna i nieinwazyjna. Jeżeli przewiduje się, że leczenie żywieniowe nie potrwa dłużej niż dwa miesiące, jedzenie podaje się przez sondę wprowadzoną przez nos do żołądka lub jelita cienkiego. Przy konieczności stosowania leczenia żywieniowego ponad osiem tygodni, konieczne jest wprowadzenie sondy przez powłoki brzuszne do żołądka (gastrostomia) lub jelita cienkiego (jejunostomia).

Leczenie żywieniowe - powikłania

Pomimo możliwości wystąpienia wielu powikłań, leczenie żywieniowe dojelitowe uważa się za bezpieczne. Jeżeli istnieje konieczność kontynuowania takiej terapii, po wypisaniu ze szpitala może być prowadzone w domu.

Do powikłań zalicza się m.in.:

  • nudności, wymioty,
  • zaparcia, biegunki,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • przedostanie się treści pokarmowej do płuc (aspiracja),
  • perforacje przewodu pokarmowego,
  • zaburzenia wodno-elektrolitowe,
  • zapalenia ucha i zatok przynosowych,
  • odmawianie jedzenia doustnego.

Kiedy stosuje się leczenie żywieniowe pozajelitowe?

W chwili obecnej leczenie żywieniowe pozajelitowe (dożylne) stosuje się właściwie tylko przy wystąpieniu przeciwwskazań do żywienia dojelitowego. Dożylne podawanie substancji odżywczych ma znaczenie również w sytuacjach, w których żywienie dojelitowe nie byłoby w stanie zapewnić wystarczającego odżywienia organizmu (bardzo ciężkie niedożywienie, rozległe oparzenia) oraz jako dodatek do żywienia jelitowego, gdy dziecko jest we względnie dobrym stanie a żywienie enteralne nie zaspokaja jego potrzeb.

Jak wygląda leczenie pozajelitowe?

Leczenie żywieniowe pozajelitowe można prowadzić przez cewnik założony obwodowo lub centralnie. Jeżeli przewiduje się, że żywienie pozajelitowe potrwa krócej niż dwa tygodnie, składniki odżywcze podaje się do żył obwodowych (np. na przedramieniu). U dzieci w cięższym stanie, które muszą być leczone żywieniowo ponad dwa tygodnie, zakłada się cewnik centralny. Znajduje się on w bardzo dużej żyle dochodzącej bezpośrednio do prawego przedsionka serca (najczęściej w żyle głównej górnej, rzadziej żyle głównej dolnej). Drugi koniec cewnika przeważnie znajduje się nad obojczykiem. Daje to możliwość podawania większych stężeń substancji odżywczych i elektrolitów przez dość długi okres czasu.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza