Metody leczenia wodogłowia u dzieci

Wodogłowie jest stanem, w którym dochodzi do nagromadzenia się płynu mózgowo-rdzeniowego wewnątrz struktur mózgu. Najczęściej jest ono wrodzone, ale może pojawić się praktycznie w każdym wieku, np. jako powikłanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy przy krwotoku do mózgu. Nieleczone wodogłowie powoduje ucisk mózgu, co może stać się przyczyną jego obumierania. Leczenie jest wyłącznie chirurgiczne.

Metody leczenia wodogłowia

Leczenie wodogłowia polega na usuwaniu nagromadzonego płynu z komór mózgu. Aby było to możliwe konieczne jest założenie specjalnego drenu do czaszki dziecka, który pozwoli na odprowadzenie płynu. Dren zwykle dochodzi z komór mózgu do jamy brzusznej dziecka lub prawego przedsionka serca. Czasami odprowadza się nadmiar płynu do jamy opłucnowej, jednak ten sposób jest dużo rzadziej stosowany. W niektórych przypadkach możliwy jest zabieg wykonywany metodą endoskopową, który polega na wytworzeniu specjalnego połączenia wewnątrz mózgu pozwalającego na swobodny odpływ płynu.

Metoda endoskopowa w leczeniu wodogłowia

Metoda ta nie zawsze jest skuteczna i możliwa do przeprowadzenia jedynie w przypadkach, w których przyczyną wodogłowia jest zablokowanie odpływu płynu przez jakąś przeszkodę. Bez względu na zastosowaną metodę, wprowadzenie drenu do ciała dziecka jest przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym na sali operacyjnej. Wszystkie elementy układu drenującego są schowane pod skórą, nie ma elementów zewnętrznych.

Leczenie wodogłowia - układ drenujący

Układ oprowadzający nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego ze struktur mózgu składa się zazwyczaj z dwóch drenów oraz specjalnej zastawki, która zapobiega cofaniu się płynu z powrotem do głowy. Zastawka łączy ze sobą oba dreny zapewniając jednokierunkowy przepływ płynu. Ilość płynu, który przepływa przez dren jest uzależniony od ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Jeśli docelowe ciśnienie wewnątrzczaszkowe zostanie osiągnięte, zastawka sama się zamyka i płyn przestanie przepływać. Zastawki stosowane przy leczeniu wodogłowia mogą być ustawione na jedną wartość ciśnienia wewnątrzczaszkowego, ale są także takie, które umożliwiają zmianę jego wartości, także kiedy znajduje się ona już wewnątrz organizmu pacjenta. Umożliwia to dostosowanie szybkości i ilości przepływającego płynu do ciśnienia wewnątrzczaszkowego w danej chwili.

Leczenie wodogłowia a obniżanie ciśnienia

Jednym z głównych założeń leczenia wodogłowia jest właśnie obniżanie ciśnienia panującego wewnątrz mózgu. Przy powiększającym się wodogłowiu ciśnienie to będzie wyższe, a po zdrenowaniu zdecydowanie niższe. Zastawka, która umożliwia regulowanie ilości przepływającego płynu daje większe możliwości dostosowania leczenia do aktualnego stanu pacjenta. Przy zastawkach nastawionych na jedną wartość ciśnienia, jeżeli lekarz chce, by pacjent miał drenowaną mniejszą lub większą ilość płynu, należy powtórnie operować pacjenta.

Czasami dodatkowa zastawka jest wszczepiana do mózgu. Można także wytworzyć dodatkowe połączenie z przestrzenią rdzeniową w okolicy lędźwiowej kręgosłupa.

Zabiegowe zakładanie układu drenującego na stałe

Zabieg założenia drenażu do jam mózgu jest przeprowadzany na sali operacyjnej z zachowaniem wszelkich zasad sterylności przez neurochirurga. Operacja nie trwa zbyt długo, ale wymaga specjalnego przygotowania pacjenta. Na początku zabiegu robione jest niewielkie nacięcie skóry czaszki. Następnie wytwarza się niewielki otwór w kościach czaszki. Potem neurochirurg musi przebić się przez opony otaczające mózg, aby dostać się do przestrzeni, gdzie gromadzi się płyn mózgowo-rdzeniowy i założyć do tego miejsca dren. Dren zostanie połączony z zastawką, którą najczęściej umieszcza się pod skórą w okolicy małżowiny usznej. Następnie chirurg musi wytworzyć "tunel" pod skórą pacjenta, poprzez który drugi dren, także połączony z zastawką, zostanie wprowadzony do jamy brzusznej, a dokładnie do jamy otrzewnej.

Leczenie wodogłowia - zakładanie drenu do jam serca

Zakładanie drenu do jam serca czy do opłucnej jest obecnie rzadko stosowane. Po operacji pacjent musi być pod obserwacją w szpitalu. Trwa ona zazwyczaj około tygodnia. Po wyjściu ze szpitala osoba ze wszczepionym układem zastawkowym musi zgłaszać się systematycznie na kontrolę do neurochirurga. Istnieje bowiem ryzyko zatkania się mechanizmu drenującego, a także powstania stanu zapalnego.

Zablokowanie układu zastawkowego - objawy

Objawami zablokowania się układu zastawkowego mogą być wymioty, ból głowy, światłowstręt, nadmierna senność a nawet atak drgawek czy nagła zmiana zachowania dziecka. W takiej sytuacji należy zgłosić się jak najszybciej do neurochirurga. Jeśli blokada w zastawce zostanie potwierdzona, konieczna będzie operacja. Czasami niezbędna jest wymiana układu zastawkowego lub wydłużenie drenu przy wzrastaniu dziecka.

Zakładanie układu drenującego na czas określony

Inaczej wygląda założenie drenu w przypadku, gdy wodogłowie nie jest chorobą wrodzoną, ale następstwem stanu zapalnego toczącego się w obrębie mózgu lub jego opon. Wtedy nie jest konieczne umieszczanie układu drenującego na stałe, dlatego stosuje się tzw. drenaż zewnętrzny.

Dren, tak samo jak w przypadku drenażu wewnętrznego, umieszcza się w komorze mózgu, natomiast, nie jest on umieszczany pod skórą, tylko pozostaje na zewnątrz ciała a jego koniec jest wprowadzany do otrzewnej. W przypadku toczącego się stanu zapalnego do układu drenującego nie podłącza się zastawki, gdyż istnieje wtedy duże ryzyko jej zatkania. Ewentualnie można ją zamontować, kiedy infekcja zostanie opanowana, jeżeli będzie taka konieczność.

Do tej pory nie została opracowana skuteczna farmakologiczna metoda leczenia wodogłowia. Wszystkie przypadki wymagają leczenia operacyjnego. Zabieg neurochirurgiczny zawsze obciążony jest ryzykiem wystąpienia powikłań, jednak nieleczone wodogłowie jest znacznie gorszą sytuacją.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza