Niedrożność smółkowa jelita

Niedrożność smółkowa jelita to ciężka choroba noworodków. Objawy choroby pojawiają się wkrótce po urodzeniu. Nieleczona niedrożność przewodu pokarmowego, w tym niedrożność smółkowa, w krótkim czasie może doprowadzić do śmierci noworodka. Wystąpienie niedrożności smółkowej u noworodka zazwyczaj oznacza, że jest on chory na mukowiscydozę. To jeden z pierwszych i zarazem najcięższych objawów tej choroby. Objawy niedrożności smółkowej są takie same jak w przypadku ostrej niedrożności dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Dopiero dokładniejsze badania diagnostyczne pozwalają określić przyczynę powstania niedrożności. Wówczas leczenie może być ukierunkowane na usunięcie konkretnej przyczyny. Ponadto, rozpoznanie niedrożności smółkowej zawsze wiąże się z rozpoczęciem diagnostyki w kierunku mukowiscydozy.

Smółka

Smółka to pierwsza kupka w życiu noworodka. Prawidłowo powinna zostać wydalona do 48 godzin po porodzie. Smółka to bardzo ciemny stolec (prawie czarny) o gęstej i lepkiej konsystencji. Gromadzi się w jelitach dziecka już od czwartego miesiąca życia płodowego. Składa się z wód płodowych, mazi płodowej, złuszczonego nabłonka przewodu pokarmowego, cholesterolu, barwników żółci i enzymów trawiennych.

U dzieci chorych na mukowiscydozę trzustka nie pracuje prawidłowo. Jest zbyt mało enzymów trzustkowych, aby rozłożyć substancje trafiające do przewodu pokarmowego. W przebiegu mukowiscydozy smółka zawiera aż 85% białka (niestrawionego przez odpowiednie enzymy), gdy w normalnych warunkach powinno go być zaledwie 7%. Dlatego smółka jest bardzo gęsta i lepka, przez co zatyka ujście przewodu pokarmowego.

Niedrożność smółkową obserwuje się u 5-20% dzieci z mukowiscydozą.

Niedrożność smółkowa a opóźnione oddanie smółki

Niedrożność smółkowa to nie to samo co opóźnione oddanie smółki. W jednym i drugim przypadku nie dochodzi do wydalenia smółki przez noworodka w prawidłowym czasie. Jednak obie sytuacje różnią się od siebie dynamiką nasilenia objawów oraz przyczyną powstania. W przypadku niedrożności smółkowej to właśnie smółka zamyka światło przewodu pokarmowego, stając się przyczyną niedrożności jelit. Jest to charakterystyczne dla mukowiscydozy.

Opóźnione oddanie smółki wynika przeważnie z nieprawidłowości w obrębie przewodu pokarmowego (różnych wad wrodzonych). Sama konsystencja smółki może być prawidłowa. Opóźnione oddanie smółki najczęściej występuje w przebiegu zarośnięcia jelita cienkiego lub grubego albo choroby Hirschsprunga (brak zwojów nerwowych w końcowym odcinku jelita). Oczywiście, w przebiegu mukowiscydozy smółka nie zawsze zamyka światło przewodu pokarmowego. Może zostać oddana prawidłowo lub z opóźnieniem.

Objawy niedrożności smółkowej

Niedrożność smółkowa ma charakter ostry - objawy narastają gwałtownie. Pierwsze dolegliwości pojawiają się w ciągu kilku godzin po urodzeniu. Czasami niedrożność smółkową można rozpoznać już w czasie ciąży podczas badania USG.

Czop smółkowy najczęściej zamyka końcowy odcinek jelita cienkiego jeszcze w czasie życia płodowego. Podczas badania chorego noworodka lekarz stwierdza rozdęte jelita powyżej poziomu niedrożności oraz pustą odbytnicę (kał w postaci gęstej smółki nie mógł się przedostać do dalszych odcinków jelita). W miejscu powstania niedrożności (najczęściej w prawym dole biodrowym) wyczuwa się sznurek grudek smółki.

U noworodka występują wymioty treścią żołądkową podbarwione żółcią i wzdęcie brzucha tym większe, im dalej smółka zablokowała jelita.

Niedrożność smółkowa może przebiegać dość łagodnie i bez większych powikłań. Tylko gwałtownie postępujące postaci choroby zagrażające życiu wymagają leczenia chirurgicznego.

Jedną z najcięższych form niedrożności smółkowej jest pęknięcie (perforacja) jelita jeszcze w czasie ciąży. Prowadzi to do bardzo groźnego smółkowego zapalenia otrzewnej. Jeżeli do perforacji dojdzie tuż przed porodem lub bezpośrednio po nim, smółka wylewa się do jamy brzusznej i powstaje wodobrzusze smółkowe. Brzuch jest duży i wypełniony wodnistą treścią jelitową. Po porodzie bardzo szybko dochodzi do zakażenia bakteryjnego w obrębie jamy brzusznej noworodka, co gwałtownie pogarsza jego stan.

Diagnostyka niedrożności smółkowej

Po wystąpieniu u noworodka objawów charakterystycznych dla niedrożności przewodu pokarmowego, bardzo szybko wykonuje się badania diagnostyczne. Aby potwierdzić obecność niedrożności, przeprowadza się badanie radiologiczne. Na zdjęciu RTG widoczne jest znaczne rozdęcie żołądka i jelita cienkiego powyżej czopa smółkowego zamykającego światło przewodu pokarmowego. Jeżeli w okresie płodowym doszło do perforacji i smółkowego zapalenia otrzewnej, obserwuje się zacienienia odpowiadające zwapnieniom w zagęszczonej smółce.

Aby określić, gdzie dokładnie smółka zablokowała jelito, wykonuje się wlew doodbytniczy ze środkiem cieniującym (gastrografiną). Wówczas w RTG widać nie tylko poziom niedrożności, ale również niedorozwój dalszej części jelita (okrężnicy). W lżejszych przypadkach niedrożności smółkowej wlew z gastrografiny ma również zastosowanie terapeutyczne.

Leczenie niedrożności smółkowej

W łagodnych postaciach niedrożności smółkowej nie ma potrzeby przeprowadzania zabiegów operacyjnych. Leczenie zachowawcze w zupełności wystarczy. Wykonuje się wlew doodbytniczy z gastrografiny. Dzięki temu czop smółkowy wychodzi z jelita i przyczyna niedrożności zostaje usunięta.

Jeżeli w przebiegu niedrożności doszło do martwicy jelita lub perforacji, konieczne jest leczenie operacyjne.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza