Refluks żołądkowo-przełykowy u dzieci

Reklama

Refluks żołądkowo-przełykowy sam w sobie nie jest chorobą. To tylko objaw, który może towarzyszyć wielu zaburzeniom lub być zupełnie niegroźny. Niepokojące jest dopiero powstanie choroby refluksowej przełyku. Jest to schorzenie, w którym refluksowi żołądkowo-przełykowemu towarzyszą powikłania i dolegliwości. Wśród dzieci wyróżnia się dwie główne grupy wiekowe, w których występuje refluks żołądkowo-przełykowy i choroba refluksowa przełyku. Pierwszą z nich są niemowlęta. U nich przeważnie refluks jest niegroźny i ustępuje samoistnie bez żadnych powikłań. Kolejną grupą są dzieci poniżej ósmego roku życia. U nich refluks żołądkowo-przełykowy bardzo przypomina ten występujący u dorosłych i częściej przeradza się w chorobę refluksową przełyku. U dzieci w wieku przedszkolnym powyższe zaburzenia występują bardzo rzadko.

Przyczyny refluksu żołądkowo-przełykowego

Przełyk łączy się z żołądkiem poniżej przepony. Fizjologicznie treść żołądkowa nie powinna się cofać do wyższych pięter przewodu pokarmowego. Zapobiega temu dolny zwieracz przełyku, znajdujący się tuż przy granicy z żołądkiem. Normalnie ten mięsień jest ciągle zaciśnięty. Rozluźnia się tylko podczas połykania, aby pokarm lub płyny mogły przedostać się do żołądka. Ponadto, w prawidłowych warunkach pomiędzy dolnym odcinkiem przełyku a górną częścią żołądka tworzy się kąt ostry. Dzięki temu ściana żołądka wspomaga zwieracz przełyku w zapobieganiu cofania się treści żołądkowej do przełyku. Najczęstszą przyczyną powstawania refluksu żołądkowo-przełykowego jest niewydolność dolnego zwieracza przełyku. U niemowląt stanowi to wręcz normę. Refluks żołądkowo-przełykowy występuje nawet u 90% dzieci w pierwszym roku życia. Z czasem mięsień dojrzewa i refluks ustępuje przeważnie przed osiemnastym miesiącem życia.

Refluks żołądkowo-przełykowy może być też wywołany przez różne stany patologiczne, takie jak:

  • przepuklina wślizgowa przepony (górna część żołądka wsuwa się przez przeponę do klatki piersiowej),
  • choroby neurologiczne (m.in. mózgowe porażenie dziecięce),
  • stan po operacji atrezji przełyku (wada wrodzona, polegająca na zarośnięciu przełyku),
  • przerostowe zwężenie odźwiernika (końcowego odcinka żołądka),
  • przewlekłe choroby płuc (mukowiscydoza, dysplazja oskrzelowo-płucna).

Objawy i powikłania refluksu żołądkowo-przełykowego

U niemowląt obecność niewielkiego refluksu żołądkowo-przełykowego jest normą. Diagnostykę i ewentualne leczenie rozpoczyna się dopiero przy pojawieniu się objawów alarmowych.

Objawy refluksu żołądkowo-przełykowego są bardzo zróżnicowane. Wśród dolegliwości, które mogą się pojawić u dziecka, znajdują się:

  • cofanie się treści pokarmowej do jamy ustnej,
  • wymioty (u niemowląt często nazywane ulewaniem),
  • drażliwość,
  • trudności z połykaniem lub niechęć do jedzenia,
  • brak lub zbyt mały przyrost masy ciała,
  • chrypka, kaszel,
  • świszczący oddech, bezdechy,
  • zgaga lub ból w klatce piersiowej,
  • wymioty z krwią,
  • nietypowe ustawienie głowy.

Powyższe objawy nie występują wszystkie na raz. Przeważnie stwierdza się obecność jednej lub dwóch dolegliwości związanych z obecnością refluksu żołądkowo-przełykowego.

Diagnostyka refluksu żołądkowo-przełykowego

Obecność u dziecka refluksu żołądkowo-przełykowego nie jest wskazaniem do diagnostyki. W większości przypadków choroby refluksowej u dzieci stwierdzenie przez lekarza charakterystycznych dolegliwości oraz przeprowadzenie podstawowego badania w zupełności wystarczają do postawienia prawidłowego rozpoznania i rozpoczęcia leczenia.

Dopiero pojawienie się objawów alarmowych skłania lekarza do zlecenia badań diagnostycznych. Do objawów tych zalicza się:

  • niedobór lub brak przyrostu masy ciała,
  • początek wymiotów po szóstym miesiącu życia,
  • wymioty chlustające (bardzo gwałtowne),
  • apatię, zaburzenia snu lub nadmierny niepokój,
  • krwiste lub żółciowe wymioty,
  • biegunki lub zaparcia,
  • gorączkę,
  • nieprawidłową wielkość głowy dziecka (za mała lub za duża).

W diagnostyce refluksu żołądkowo-przełykowego największą rolę odgrywają badania radiologiczne, 24-godzninna pH-metria i badanie endoskopowe z pobraniem wycinków. Na zdjęciu radiologicznym można uwidocznić przepuklinę rozworu przełykowego przepony (jako przyczynę dolegliwości). RTG z kontrastem podawanym doustnie służy do wykrywania wrodzonych wad przewodu pokarmowego. 24-godzinna pH-metria to najlepsza metoda do wykrywania refluksu żołądkowo-przełykowego. Niestety, dla dziecka to bardzo nieprzyjemne badanie. Najpierw przez nos wprowadza się cienką rurkę w dolny odcinek przełyku. Rurka jest połączona z rejestratorem. Dziecko musi nosić ten sprzęt przez całą dobę. W tym czasie rejestrowane są zmiany pH w okolicy dolnego zwieracza przełyku (treść żołądkowa ma odczyn kwaśny). Endoskopia służy wykrywaniu i ocenie nasilenia powikłań refluksu żołądkowo-przełykowego (zapalenia, zwężenia, dysplazje). Podczas badania pobiera się wycinki do oceny pod mikroskopem.

Leczenie zachowawcze choroby refluksowej przełyku

Nigdy nie leczy się samego refluksu żołądkowo-przełykowego. Terapię rozpoczyna się tylko w przypadku występowania dolegliwości bądź powikłań. Jeżeli u dziecka nie występują objawy alarmowe, leczenie rozpoczyna się od modyfikacji żywienia. U niemowląt wprowadza się wstępnie na dwa tygodnie dietę hipoalergenową (bezmleczną) oraz zagęszczacze pokarmu (nie zmniejsza liczby refluksów, ale ogranicza ilość traconego jedzenia).

Starsze dzieci powinny unikać pokarmów mogących nasilać refluks: czekolady, kofeiny, ostrych przypraw. Przy otyłości trzeba zrzucić nadmiar kilogramów. Bezwzględnie należy zaprzestać palenia tytoniu i picia alkoholu. Nie zaleca się już układania niemowląt na brzuchu. Powoduje to ustąpienie dolegliwości (w porównaniu z pozycją na plecach). Niestety, niesie większe ryzyko wystąpienia zespołu nagłego zgonu.

Leczenie ułożeniowe można stosować u dzieci powyżej dwunastego miesiąca życia przez podnoszenie wezgłowia łóżka o 20°-30° podczas leżenia na brzuchu lub boku. Jeżeli zmiana trybu życia jest nieskuteczna, wprowadza się leczenie farmakologiczne. Największą skuteczność wykazują inhibitory pompy protonowej. Zmniejszają kwaśność w żołądku przez zahamowanie wydzielania jonów wodorowych. Treść żołądkowa cofająca się do przełyku nie jest wówczas tak drażniąca, co zmniejsza dolegliwości i powikłania. Wśród innych leków stosowanych w chorobie refluksowej przełyku znajdują się: blokery receptorów histaminowych i prokinetyki.

Leczenie chirurgiczne choroby refluksowej przełyku

W znacznej większości przypadków choroby refluksowej przełyku u dzieci leczenie zachowawcze jest wystarczające. Operację uważa się za ostateczność. Dopiero gdy pomimo prawidłowo prowadzonego leczenia utrzymuje się refluks żołądkowo-przełykowy o ciężkim przebiegu, rozważa się operację antyrefluksową. O ciężkim przebiegu świadczą niedobór masy ciała, przedostawanie się treści żołądkowej do płuc przez zachłyśnięcie oraz nawracające zachłystowe zapalenia płuc. Najczęściej wykonuje się wówczas zabieg nazywany fundoplikacją Nissena. Polega on na owinięciu połączenia żołądkowo-przełykowego górną częścią żołądka. Zmniejsza to kąt między przełykiem a żołądkiem. Operację w obecnych czasach można przeprowadzić techniką laparoskopową.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza