Wgłobienie jelit

Wgłobienie jelit dotyka przede wszystkim kilkumiesięcznych dzieci. Polega na wślizgnięciu się części jelita do środka dalszej części jelita. Objawy schorzenia są dość gwałtowne i zwykle wprawiają w przerażenie rodziców niemowlaka. Na szczęście przy odpowiednio wczesnym udaniu się do lekarza wgłobienie nie jest groźne i w większości przypadków może być leczone nieoperacyjnie. Tylko dzieci, które dotarły do lekarza zbyt późno oraz te, u których występują dolegliwości wskazujące na martwicę lub przedziurawienie przewodu pokarmowego, muszą poddać się operacji. Po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu wgłobienie jelit prawie nigdy nie nawraca.

Budowa jelit

Aby dobrze zrozumieć istotę wgłobienia, trzeba zapoznać się z budową jelit. Jelito w przybliżeniu przypomina rurę. Ma ono kręty przebieg i inną średnicę poszczególnych części. Jelita łączą się od góry z żołądkiem, a kończą odbytnicą przy ujściu przewodu pokarmowego na zewnątrz. Jelito dzieli się na cienkie i grube.

Od góry (żołądka) znajdują się następujące części jelita cienkiego: dwunastnica, jelito czcze i jelito kręte oraz części jelita grubego: wstępnica, poprzecznica, zstępnica, esica, odbytnica. Jelito cienkie łączy się z grubym pod kątem około 90°, nieco ponad początkiem tego ostatniego. Kawałek jelita grubego poniżej połączenia z jelitem cienkim nazywa się kątnicą (jelito ślepe), na końcu której znajduje się wyrostek robaczkowy. Pomiędzy jelitem cienkim a grubym znajduje się tzw. zastawka krętniczo-kątnicza (Bauhina). Do jelita przyczepiona jest krezka - zdwojenie otrzewnej, w którym znajdują się naczynia krwionośne i nerwy dochodzące do jelit.

Na czym polega wgłobienie jelit?

Wgłobienie polega na wsunięciu się odcinka jelita w przylegający do niego odcinek dalszy. Przypomina to składanie teleskopu. Wgłobieniu najczęściej ulega odcinek krętniczo-kątniczy, czyli końcowa część jelita cienkiego w jelito grube (około 95% przypadków). Znacznie rzadziej występują wgłobienia krętniczo-krętnicze lub w obrębie samego jelita grubego i innych odcinków jelit.

Odcinek jelita ulegający wgłobieniu wślizga się teleskopowo w dalszą część jelita razem z krezką. W takiej sytuacji krezka znajduje się pomiędzy ścianami jelita, które ją uciskają. Uciśnięcie naczyń żylnych utrudnia odpływ krwi z jelit. Żyły przepełniają się krwią, co nasila obrzęk ściany wgłębionego jelita.

Obrzęk ściany, której grubość znacznie się zwiększa, jest przyczyną niedrożności światła danego odcinka jelita. Po pewnym czasie czerwone krwinki zaczynają przedostawać się przez rozszerzone ściany naczyń krwionośnych do środka jelita i mieszać się z kałem. Następnie nasilający się obrzęk uciska naczynia tętnicze do tego stopnia, że przepływ krwi zostaje zatrzymany. Niedokrwiona ściana wgłębionego jelita w końcu ulega martwicy.

Martwicza ściana może pęknąć, co nazywamy perforacją przewodu pokarmowego. Zawartość jelit przedostaje się wówczas do jamy brzusznej, powodując podrażnienie i zakażenie otrzewnej. Końcowym etapem wgłobienia może być masywne zapalenie otrzewnej, prowadzące do sepsy.

Objawy wgłobienia jelit

Objawy wgłobienia jelit są dość charakterystyczne. Najczęściej dotychczas zdrowe, dobrze odżywione niemowlę nagle zaczyna być niespokojne i krzyczy. Powodem jest silny ból brzucha. Trwa to kilkanaście sekund, czasami minut i wszystko wraca do normy. Ból brzucha mija, a dziecko staje się spokojne. Bóle brzucha są napadowe. Kolejne napady są coraz silniejsze. Ból brzucha pojawia się w momencie, gdy treść pokarmowa dociera do miejsca wgłobienia. Ponieważ ściana jelita jest obrzęknięta, a światło znacznie mniejsze, pokarm nie może się dalej przedostać. Nasilają się ruchy perystaltyczne jelit i jedzenie w końcu zostaje przepchnięte. Wówczas ból ustępuje, aż kolejna porcja znowu dotrze do miejsca wgłobienia.

Bólom brzucha często towarzyszą wymioty. Dziecko przeważnie jest blade i spocone. Bardzo charakterystyczny jest wygląd stolca - przypomina galaretkę porzeczkową (ze względu na obecność erytrocytów). Może też zawierać świeżą krew. Po pewnym czasie dziecko staje się apatyczne i ospałe (niedrożność przewodu pokarmowego wiąże się z odwodnieniem). Jeżeli na czas nie dowieziemy malucha do lekarza, wystąpi wstrząs bezpośrednio zagrażający życiu.

Kogo najczęściej dotyczy wgłobienie jelit i co do niego predysponuje?

Wgłobienie przeważnie dotyka niemowląt. Szczyt zachorowań obserwuje się pomiędzy szóstym a dwudziestym czwartym miesiącem życia. Rzadko występuje po drugim roku życia. Znacznie częściej wgłobienie obserwuje się u chłopców. Dziewczynki stanowią ¼ przypadków schorzenia. U znacznej większości dzieci (95%) nie udaje się wykryć przyczyny wgłobienia. U pozostałych wgłobienie kojarzy się z infekcją dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego, zapaleniem uchyłka Meckela, polipami jelit, chłoniakiem, niekiedy zmianą diety z płynnej na bardziej zagęszczoną.

Diagnostyka i leczenie wgłobienia jelit

Ponieważ objawy są dość charakterystyczne, diagnostyka też zwykle nie sprawia trudności. Podczas badania lekarz przeważnie wyczuwa opór jelita grubego, czasami guz w jamie brzusznej. Najczęściej kolejnym etapem jest wykonanie USG, które w większości przypadków potwierdza wgłobienie. Doodbytniczy wlew kontrastowy lub doodbytnicze podanie powietrza pod kontrolą RTG to metoda nie tylko diagnostyczna, ale i terapeutyczna. Po potwierdzeniu wgłobienia istnieją dwie możliwości postępowania: leczenie zachowawcze lub operacyjne. Leczenie zachowawcze można zastosować wyłącznie w ciągu doby od wystąpienia pierwszych dolegliwości. Przeprowadza się je tylko u dzieci, które nie przedstawiają objawów, wskazujących na perforację przewodu pokarmowego lub zapalenie otrzewnej.

Stosuje się trzy metody nieoperacyjne:

  • doodbytniczy wlew kontrastowy (z zawiesiny barytowej) pod kontrolą RTG - wykonywany chyba najczęściej. Jest bardzo skuteczny (55-90%). Wlew kontrastu do jelita od strony odbytu powoduje wypchnięcie wgłębionego odcinka jelita, które powraca na swoje miejsce. Bardzo rzadko zdarzają się powikłania w postaci przedziurawienia jelita (0,4-0,7%);
  • doodbytnicze podanie powietrza - również daje dobre wyniki (70-96% powodzeń) i mniej naraża małego pacjenta na promieniowanie RTG. Niestety, częściej zdarzają się powikłania (0,14-2,8%);
  • niekiedy możliwe jest wykonanie wlewu doodbytniczego z soli fizjologicznej - to równie skuteczna metoda o najmniejszym odsetku powikłań.

Leczenie operacyjne stosuje się, gdy w ścianie jelita wystąpią nieodwracalne zmiany, czyli powyżej doby od wystąpienia dolegliwości i gdy objawy wskazują na zapalenie otrzewnej, perforację przewodu pokarmowego lub niedokrwienie ściany jelita (widoczne w USG).

Operacja polega na usunięciu zniszczonego fragmentu jelita i zespoleniu ze sobą obu końców tak, aby zachować ciągłość przewodu pokarmowego. Nawroty wgłobienia obserwuje się jedynie u 2-4% dzieci leczonych zachowawczo i 1-2% leczonych operacyjnie.

Lekarz Kalina Wysocka-Dubielecka

Znajdź najlepszego lekarza