Fenomen Raynauda

Fenomen Raynauda (Raynaud Phenomenon, Raynaud Syndrome) można zdefiniować jako napadowe niedokrwienie palców rąk w odpowiedzi na zimno czy gwałtowne emocje. Charakteryzuje go zmiana zabarwienia palców - zbielenie, zsinienie i zaczerwienienie [1]. Stwierdza się go u 7% całkowitej populacji, dziesięciokrotnie częściej u kobiet.

Podział Fenomen Raynauda

Fenomen Raynauda możemy podzielić na dwie grupy:

Pierwotny fenomen Raynauda (choroba Raynauda) 40% przypadków - napadowe niedokrwienie palców poprzez skurcz naczyń bez wyraźnej przyczyny, tylko na skutek oziębienia lub emocji. Zmiany są symetryczne, obustronne. Palce pomiędzy napadami wyglądają normalnie [1,2]. Częściej dotyczy młodych kobiet u których od dłuższego czasu występuje nadmierna wrażliwość na zimno.

Wtórny fenomen Raynauda (zespół Raynauda) - napadowe niedokrwienie palców wskutek innych zaburzeń np. zwężenie światła naczynia ( w tym przypadku nie dochodzi do skurczu naczynia). Napady mogą nie być obustronne, czy symetryczne. Zmiany zabarwienia palców są widoczne pomiędzy napadami [2]. W 30% zespół Raynauda współwystępuje z kolagenozami [1].

Przyczyny zespołu Raynauda

Zespół Raynauda może być spowodowany wieloma czynnikami neurologicznymi, hormonalnymi, chorobami skóry (np. twardzina) [4] , których leczenie przynosi poprawę. Jeśli nie można wykryć organicznej przyczyny, występowanie opisanych powyżej objawów uważa się za chorobę Raynauda [3].

Jednostki chorobowe które mogą być przyczyną lub współwystępować razem z zespołem Raynauda:
- Polyarteritis nodosa,
- Autoimmunologiczne choroby tkanki łącznej - np. Reumatoidalne zapalenie stawów
- Zespoły mieloproliferacyjne - np. białaczki
- Urazy. [2]

Objawy napadu w fenomenie Raynauda

Dłonie są wrażliwe na zimno. W czasie napadu na palcach rąk (oprócz kciuka) pojawia się zblednięcie, przesuwające się w stronę śródręcza. Palce stają się woskowobiałe, pozbawione czucia i bolesne. W drugiej fazie napadu sinieją i obrzękają. Na koniec w trzeciej fazie stają się bardzo ciepłe, a skóra jest zaczerwieniona.

Napad może trwać kilka minut do godziny. W nocy może uniemożliwić sen. Wieloletni przebieg choroby może doprowadzić do zmian wstecznych takich jak: łamliwość i zniekształcenie paznokci, stwardnienie skóry, owrzodzenia a nawet zgorzele [2].

Leczenie fenomenu Raynauda

Leczenie zachowawcze

Unikanie zimna i wilgoci. Koniecznie zaprzestanie palenia. W trakcie napadu należy ogrzać dłonie. Korzystnie działa także podawanie pochodnych kwasu nikotynowego (nikotynian ksantynolu) i rezerpiny. Dobry efekt terapeutyczny przynosi również stosowanie blokera kanałów wapniowych - Nifedypiny w dawce 10mg, 2-3 razy dziennie w zależności od ciężkości objawów. W lecznictwie stosowane są również leki zwiększające odkształcalność erytrocytów, oraz analogi prostacyklin [1]. Farmakoterapii wymaga ok. 50% chorych głównie w okresie zimowym. Często choroba mija samoistnie po kilku latach. [3]

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne fenomenu Raynauda polega na usunięciu czynnika wywołującego zespół. Najczęściej obejmuje: wycięcie żebra dodatkowego, przecięcie mięśnia pochyłego, wycięcie tętniaka tętnicy podobojczykowej. Sympatektomia piersiowa jest wskazana w przypadkach nie reagujących na leczenie zachowawcze [2].

Katarzyna Berenika Miszczuk
Studenckie Chirurgiczne Koło Naukowe przy Klinice Chirurgii Ogolnej, Onkologicznej i Torakochirurgii CSK MON Warszawa - www.kolochirurgiczne.edu.pl

Bibliografia:
[1] A.Cushieri, P.A.Grace, A. Darzi, N. Borley, D.I. Rowley, Clinical Surgery - second edition, 1996,2003 Blackwell Science Ltd, a Blackwell Publishing Company
[2] W. Noszczyk, P. Szopiński, Chirurgia, rozdział 52, PZWL, Warszawa 2007
[3] J. Fibak, Chirurgia Repetytorium, PZWL, Warszawa 2004.
[4] H. Wolska, M. Błaszczyk-Kostanecka, Dermatologia w praktyce, PZWL Warszawa 2005.