Wymienna plastyka stawu kolanowego

Staw kolanowy jest największym stawem organizmu ludzkiego. To również staw szczególny w mechanice chodu. Niekiedy konieczna staje się wymiana stawu na sztuczny. Na czym polega endoprotezoplastyka stawu kolanowego? Jakie niesie konsekwencje? Kiedy jest konieczna?

Anatomia stawu kolanowego

Staw kolanowy budują trzy główne powierzchnie stawowe osadzone na trzech kościach: kości udowej, kości piszczelowej i rzepce. Rzepka jest bardzo ważnym elementem stawu i działa jak bloczek, dzięki czemu siła mięśnia czworogłowego uda może być przeniesiona na prostowanie stawu. Nawet w głębokim zgięciu, pozwala to nam na przykład wstać z przysiadu do pozycji stojącej. Kość udowa stanowi górną powierzchnię stawu kolanowego. Powierzchnia stawowa jest wypukła i podzielona na dwie części: przyśrodkową oraz boczną, które po środku przedzielone są bruzdą, czyli wgłębieniem. Bruzda ta stanowi miejsce osadzenia i pracy najważniejszych więzadeł stawu kolanowego: więzadła krzyżowego przedniego i tylnego.

Dolną powierzchnię stawową tworzą kłykcie kości piszczelowej. Ona również podzielona jest na dwie części, pomiędzy którymi przyczepiają się więzadła. Głównym ruchem stawu kolanowego jest zgięcie. Jednak występuje w nim również rotacja, czyli obrót w osi kończyny. Rotacja możliwa jest jedynie, gdy kolano jest zgięte. Więzadła krzyżowe są wtedy luźne i pozwalają na taki ruch. Wyprostowane kolano nie rotuje.

Kiedy konieczna jest endoprotezoplastyka stawu kolanowego?

Główną przyczyną wykonywania endoprotezoplastyki są daleko posunięte zwyrodnienia stawu. Zwyrodnienie takie objawia się silnym bólem przy każdym kroku. Na zdjęciu radiologicznym widać wyraźne zwężenie szpary stawu, a dookoła powstałe osteofity. Osteofity są to wyrostki kostne, które pogarszają ruchomość stawu.

Do takich zwyrodnień prowadzi wiele przyczyn. Mogą to być choroby reumatologiczne, w których przewlekły stan zapalny uszkadza staw. Często zwyrodnienia pojawiają się po złamaniach przezstawowych. Dodatkowo, osoby z nadwagą przy zwyczajnym chodzeniu uszkadzają chrząstkę stawową. Po latach prowadzi to do całkowitego zniszczenia chrząstki i ciężkiego zwyrodnienia stawu kolanowego.

Rodzaje i budowa protez

Proteza składa się z czterech zasadniczych elementów:

  • części udowej, która jest wypolerowanym na wysoki połysk kawałkiem metalu o kształcie udowej - chrząstki stawowej,
  • wkładki polietylenowej, którą montuje się w środku stawu,
  • metalowego trzpienia piszczelowego,
  • plastikowej części rzepkowej.

W endoprotezoplastyce stawu kolanowego stosuje się najczęściej dwa typy protez: MOBILE oraz FIX. Te pierwsze, poza ruchem zginania, pozwalają na niewielką rotację, podobnie jak zdrowe kolano. Jednak te wkładki są mniej stabilne. Dlatego stosuje się je przy kolanach dobrze ustabilizowanych przez naturalne elementy, takie jak więzadła, troczki oraz mięśnie. Wkładki protez typu FIX nie obracają się względem metalowego trzpienia zamocowanego w kości piszczelowej, co uniemożliwia ruchy rotacyjne. Pozwala natomiast na lepszą stabilizację stawu. Takie protezy zakłada się u osób z mniej zwartym stawem, z wiotkimi więzadłami, zwykle u osób starszych.

Istnieje jeszcze jeden rodzaj protezy, który pozwala na zachowanie naturalnych więzadeł krzyżowych. Jednak wskazania do jej stosowania są bardzo ograniczone i korzysta się niej raczej rzadko.

Jak przebiega operacja endoprotezoplastyki stawu kolanowego?

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego to rozległy zabieg, dlatego chorego trzeba przygotować jak do każdej operacji. Zrobić odpowiednie badania, upewnić się czy nie ma niedokrwistości oraz utrzymywać na czczo w dniu zabiegu. Znieczulenie stosuje się podpajęczynówkowe, czyli pojedyncze ukłucie w kręgosłup znieczulające od pasa w dół. Oznacza to, że chory, jeśli sobie tego życzy, może być przytomny przez cały okres zabiegu. W rzadkich sytuacjach stosuje się znieczulenie ogólne.

Cięcie prowadzi się przez środek kolana omijając rzepkę od strony przyśrodkowej. W kolejnym etapie otwiera się staw i wywija rzepkę, aby odsłonić jego wnętrze. Wykonuje się nawiercenie jamy szpikowej w celu właściwego ustawienia wszczepu. Za pomocą prowadnicy w kształcie kostki i piły elektrycznej zdejmuje się odpowiednie fragmenty kości udowej, by przygotować ją pod protezę. Początkowo zakłada się część udową. Chociaż wchodzi ona dość ciasno, dodatkowo wkleja się ją cementem kostnym.

W kolejnym etapie ścina się rzepkę mniej więcej o 8-10 mm oraz wierci otwory mocujące. Również za pomocą cementu akrylowego wkleja się wkładkę z polichlorku winylu o dopasowanej wcześniej wielkości. Wkładka posiada wypustki pasujące do otworów wywierconych w rzepce, dzięki czemu nie będzie się przesuwać.

Kolejnym najważniejszym etapem jest usunięcie powierzchni stawowej piszczelowej. To bardzo precyzyjny zabieg, gdyż każde przesunięcie o milimetr w kolanie daje kilkunastomilimetrowe przesunięcie na poziomie stopy. Takie przesunięcie wystarczy, by zaburzyć mechanikę chodu. Stosuje się specjalny system celujący z kostką prowadzącą ostrze piły. Po wycięciu wierci się otwory na trzpień i wbija specjalny klin w kształcie trzpienia. Po wypłukaniu kości z wiórów kostnych, wkleja się metalowy trzpień. Wkładkę wprowadza się między trzpień piszczelowy, a część udową tak, by kolano było stabilne i łatwo się zginało. Po upewnieniu się, że kolano jest prawidłowo złożone, odwija się rzepkę i zaszywa wszystkie warstwy.

Rekonwalescencja i rokowanie

Rana pooperacyjna goi się tydzień, dren usuwa się zwykle po dwóch dniach, a po trzech do pięciu dni można już stawać na protezie i próbować chodzenia. Szwy zdejmuje się po wygojeniu rany, czyli zwykle po dwóch tygodniach. Całkowity powrót do zdrowia trwa około pół roku. W tym czasie konieczna jest ciągła rehabilitacja we własnym zakresie oraz pod okiem rehabilitanta.

Zwyrodnienie stawu kolanowego to najczęstsza choroba zwyrodnieniowa w populacji ludzkiej, zaraz po chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa. Endoprotezoplastyka pozwala usunąć ból i wrócić do dawnej sprawności. Niestety, proteza może pracować tylko kilkanaście, kilkadziesiąt lat. Dlatego u osób młodych zawsze walczy się o zachowanie naturalnego stawu.

Lekarz Łukasz Dubielecki

Znajdź najlepszego lekarza