Złamanie przezstawowe

Złamania mogą dotyczyć różnych fragmentów kości, w tym trzonów, przyczepów mięśni oraz elementów stawów. Te ostatnie nazywamy złamaniami przezstawowymi. Czym są takie złamania? Jak się je leczy? Kiedy złamanie wymaga wszczepienia protezy stawu?

Budowa stawu

Stawy są to fizjologiczne, ruchome połączenia między kośćmi szkieletu. To dzięki stawom możemy chodzić, biegać, schylać się. Ich budowa jest skomplikowana. Poza tym, w organizmie ludzkim występuje wiele typów stawów. Jednakże wszystkie stawy mają główne cechy wspólne. Łączą ze sobą kości, na których powierzchni znajduje się chrząstka stawowa. Jest to chrząstka, tworząca się jedynie w okresie zarodkowym i raz zniszczona nie ulega odbudowie. Aby powierzchnie chrząstki mogły się po sobie swobodnie ślizgać, muszą być gładkie i pokryte cieniutką warstwą płynu stawowego.

Cały staw otoczony jest torebką stawową, na której powierzchni wewnętrznej znajduje się błona maziowa. Maziówka produkuje płyn stawowy, jednak w stanie zapalnym przerasta i wydziela go zbyt dużo powodując ból i obrzęk stawu. Aby staw był stabilny, kości są połączone ze sobą więzadłami. Więzadła utrzymują powierzchnie stawowe w zwarciu, ale równocześnie pozwalają się im ślizgać.

Jak dochodzi do złamania przezstawowego?

Do złamania przezstwowego dochodzi wtedy, gdy szczelina złamania przechodzi przez część kości stanowiącą element stawu. Są to np. głowy kości, nasady, panewki, bloczki, wyrostki, które są pokryte chrząstką i pracują w stawie jako jego element. Takie uszkodzenie może mieć miejsce w sytuacji, kiedy kość zostaje złamana w czasie urazu, a pęknięcie przechodzi przez element budujący staw.

Niekiedy jednak dochodzi do złamania kompresyjnego tuż pod powierzchnią stawową, jeśli ten został dramatycznie przeciążony. Taki uraz zdarza się często u sportowców (np. skoczków), których kolana są narażone na wielkie przeciążenia, powodujące nawet zmiażdżenia kości.

Również zerwanie więzadeł, chociaż złamaniem nie jest, prowadzi do bardzo podobnych konsekwencji jak złamanie przezstawowe. Dlatego także wymaga interwencji chirurgicznej i zespolenia lub odtworzenia zerwanych elementów.

Do czego prowadzi nieleczone złamanie przezstawowe?

W złamaniu przezstawowym dochodzi do zniszczenia chrząstki stawowej. Dodatkowo jeśli odłamy są przesunięte, powstaje przełom na powierzchni chrząstki. Jeśli taki staw nie zostanie odpowiednio szybko zoperowany, nastąpi zrost w takim niefizjologicznym ustawieniu odłamów. Prowadzi to do zwyrodnień stawu, niestabilności, przykurczów lub blokady.

Zwyrodnienia stawu polegają na stopniowych i narastających zmianach degeneracyjnych stawu. Niszczona jest chrząstka stawowa i dochodzi do powstania patologicznych wyrostków kostnych - tak zwanych osteofitów. Przerasta błona maziowa, co powoduje nadprodukcję płynu. To wszystko prowadzi do bólu, który towarzyszy każdemu ruchowi w stawie. Jedynym skutecznym leczeniem takiego zwyrodniałego stawu jest endoprotezoplastyka, czyli operacyjna wymiana stawu na protezę.

Jak leczymy złamania przezstawowe?

Każde złamanie przezstawowe wymaga leczenia. Zwykle jest to leczenie operacyjne. Chirurdzy ortopedzi wykonują dostęp do złamanej kości. Odtwarzają powierzchnię stawową, następnie zespalają odłamy za pomocą płyt i śrub. Płyty i śruby pozostają w kości na rok lub na całe życie. Zależy to do dwóch czynników: wieku i komfortu operowanego. Jeśli materiał zespalający nie przeszkadza, natomiast osoba jest starsza, to pozostawia się go do końca życia. Przy wystąpieniu dolegliwości oraz u osób młodych usuwa się zespolenia metalowe podczas kolejnej operacji.

Takie zespolenie jest bardzo mocne i pozwala na rozpoczęcie rehabilitacji już następnego dnia po zabiegu. Dzięki temu w stawie nie dochodzi do przykurczów, czyli ograniczenia ruchomości. Dodatkowo kość zrasta się znacznie szybciej. Rehabilitacja polega początkowo na ruchach biernych w stawie, potem czynnych, a następnie przechodzi się do ruchów czynnych w obciążeniu.

Kiedy konieczna jest proteza?

Niestety złamania przezstawowe mogą prowadzić do tak rozległego uszkodzenia stawu, że konieczna jest wymiana jego całości lub poszczególnych elementów. Dzieje się tak najczęściej, gdy fragment stawu uległ zmiażdżeniu lub zerwana jest część lub całość powierzchni stawowej. Ponieważ głównym celem leczenia złamań przezstawowych jest zachowanie ruchomości stawu, nie można pozostawić go w stanie nieodbudowanym. Dlatego usuwa się części nie nadające się do naprawy i zastępuje protezą.

Taka proteza posiada metalowy trzpień i plastikowe lub ceramiczne elementy cierne. Współpracuje ona dość dobrze z zachowanymi elementami stawu, dzięki czemu przez długie lata chory może w pełni korzystać ze stawu bez bólu i zwyrodnień. Niestety, każdy element obcy wprowadzony do organizmu po pewnym czasie ulega zużyciu i generuje stan zapalny. Dlatego każda proteza na obecnym poziomie technologii po kilkudziesięciu latach przestaje funkcjonować.

Rokowanie

Dobrze złożone złamanie przezstawowe pozwala w około pół roku wrócić do pełnej sprawności. Jednak warunkiem koniecznym do tego powrotu jest wykonywanie ćwiczeń, nie tylko w obecności rehabilitanta, ale także we własnym zakresie. Niestety, staw wymagający wymiany elementu lub całości na endoprotezę wcześniej czy później odmówi posłuszeństwa. Na szczęście przy obecnym stanie rozwoju techniki protezy pracują przez długie dziesiątki lat. Niestety, jeśli ktoś doznał urazu w wieku poniżej 35 lat, w końcu czeka go wymiana protezy. Osobom starszym powinna ona starczyć do końca życia.

Złamania przezstawowe należą do bardzo ciężkich typów urazów. W większości wymagają leczenia operacyjnego, niekiedy nawet związanego z endoprotezoplastyką. Nieleczone prowadzą do zwyrodnień, niestabilności, blokady stawu lub przykurczów. Dlatego każdy ból po urazie w okolicy stawu powinien być dobrze i szybko zdiagnozowany.

Lekarz Łukasz Dubielecki

Znajdź najlepszego lekarza