Chirurgia ręki

Chirurgia ręki jest wyodrębnioną dziedziną chirurgii na styku trzech specjalności medycznych: chirurgii ogólnej, ortopedii i chirurgii plastycznej, przede wszystkim ze względu na skomplikowaną budowę anatomiczną ręki i szczególną funkcję, jaką pełni. W ręce znajduje się bowiem wiele mięśni, stawów i więzadeł, które dzięki wzajemnej współpracy pozwalają na wykonywanie precyzyjnych ruchów. Praca mięśni nie byłaby możliwa bez prawidłowego unerwienia i unaczynienia, których szczegółowa znajomość jest niezbędna.

Budowa ręki

Ręka w potocznym rozumieniu odpowiada dłoni składającej się z trzech części: nadgarstka, śródręcza i palców. Ręka unerwiona jest głównie przez nerwy: promieniowy, łokciowy i pośrodkowy. Unaczynienie ręki zapewniane jest przez tętnice promieniową i łokciową. Tętnicę promieniową łatwo wyczuć przez skórę, dosercowo od kłębu kciuka pomiędzy kością promieniową a ścięgnami mięśni przedramienia.

Nadgarstek zbudowany jest z ośmiu kości ułożonych w dwóch szeregach. Szereg bliższy zawiera kość łódkowatą, księżycowatą, trójgraniastą i groszkowatą. Na szereg dalszy składają się kości: czworoboczna większa, mniejsza, główkowata i haczykowata. Dzięki nadgarstkowi możliwy jest wielopłaszczyznowy ruch ręki w wielu kierunkach. Śródręcze to część ręki między palcami a nadgarstkiem. Zbudowane jest z pięciu długich kości, wokół których rozmieszczone są mięśnie, nerwy i naczynia. Mięśnie dzielą się na trzy grupy: mięśnie kłębu kciuka, mięśnie kłębika i mięśnie środkowe ręki. Do mięśni kłębu kciuka zaliczamy mięsień przeciwstawiacz, przywodziciel, zginacz krótki i odwodziciel krótki kciuka. Na mięśnie kłębika składają się odwodziciel palca małego i mięsień dłoniowy krótki. Do mięśni środkowych ręki zaliczamy mięśnie międzykostne dłoniowe i grzbietowe, glistowate oraz przywodzące i odwodzące palce II, IV i V.

Palce zbudowane są z paliczków. Wszystkie palce ręki poza kciukiem składają się z trzech paliczków: bliższego, środkowego i dalszego. Kciuk zbudowany jest tylko z dwóch paliczków. Palce kończą się paznokciami będącymi wytworami skóry.

Schemat badania ręki

Badając ręce, należy zawsze porównać obie ze sobą. Należy określić zabarwienie skóry, obrzęk, bolesność, ruchomość stawów ręki, zaniki mięśni, guzki i stwardnienie podskórne. Należy również pamiętać o zbadaniu tętna na tętnicy łokciowej i promieniowej.

O stanie zapalnym może świadczyć zaczerwienienie skóry, obrzęk i bolesność. Blada skóra wskazuje na niedokrwienie. Zaniki mięśni świadczą o ich odnerwieniu lub chorobach nerwów. Zesztywnienie stawów jest oznaką choroby reumatycznej i innych chorób stawów. Guzki lub stwardnienia mogą pojawiać się w nowotworach, chorobach reumatycznych i chorobach rozcięgna dłoniowego.

Choroby ręki

Leczenie chirurgiczne ręki związane jest najczęściej z przebytymi urazami, leczeniem zakażeń (usunięcie martwiczych tkanek, opróżnianie ropni), torbieli galaretowatej, zespołu kanału nadgarstka czy przerostem rozcięgna dłoniowego. Do najczęstszych chorób ręki wymagających leczenia chirurgicznego należą: zespół cieśni nadgarstka, choroba Dupuytrena, choroba de Quervaina, palec trzaskający i torbiel galaretowata. Poniżej znajduje się krótki opis chorób ręki. Zespół cieśni nadgarstka, zwany również zespołem kanału nadgarstka, jest wynikiem ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Choroba powstaje zazwyczaj w konsekwencji zapalenia pochewek ścięgien zginaczy. Objawia się bólem i/lub drętwieniem pierwszych trzech palców ręki i zanikiem mięśni kłębu kciuka. Leczenie polega na zmniejszeniu ciśnienia w kanale nadgarstka na drodze przecięcia więzadła poprzecznego.

Choroba Dupuytrena polega na zbliznowaceniu rozcięgna dłoniowego, co powoduje jego skrócenie i pociąganie palca wywołujące przykurcz. Nie jest znana przyczyna choroby, wiadomo jednak, że występuje rodzinnie jako skłonność do tworzenia nieprawidłowego kolagenu, głównego składnika blizny, że rozwija się częściej u mężczyzn, szczególnie chorych na cukrzycę, padaczkę i nadużywających alkoholu. Choroba objawia się przykurczem zgięciowym palców, zaburzeniami ich ukrwienia, osłabieniem i drętwieniem. Leczenie polega na wycięciu skróconego rozcięgna.

Choroba de Quervaina to zapalenie pochewki ścięgnistej prostowników kciuka. Objawia się bólem w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej nasilającym się przy ruchach kciuka i nadgarstka. Leczenie chirurgiczne zaleca się przy braku odpowiedzi na postępowanie zachowawcze. Polega ono na odbarczeniu ścięgna poprzez przecięcie i rekonstrukcję jego pochewki.

Palec trzaskający to zaburzenie zginania i prostowania palca spowodowane obrzękiem ścięgien zginaczy palców w pochewce ścięgna nad stawem śródręczno-paliczkowym. Objawia się bólem i uczuciem przeskakiwania podczas zginania palca. Leczenie chirurgiczne polega na przecięciu pochewki ścięgna.

Torbiel galaretowata to ograniczony przestrzennie zbiornik płynu maziowego pochodzącego bądź ze stawu, bądź z pochewki ścięgna, powstały na skutek wypływania tego płynu przez uszkodzoną torebkę stawową lub pochewkę. Leczenie może być zachowawcze (np. nakłucie torbieli) lub radykalne chirurgiczne związane z usunięciem przyczyny, jaką jest uszkodzenie torebki.

Zanokcica to stan zapalny tkanek otaczających paznokieć. Objawia się pulsującym bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem skóry. Leczenie polega na nacięciu i oczyszczeniu ropnia.

Zastrzał to gronkowcowy proces zapalny rozwijający się na dłoniowej powierzchni palców ręki. Objawia się silnym, pulsującym bólem. Wyróżnia się zastrzał skórny, podskórny, ścięgnisty, kostny i stawowy. Leczenie w zależności od typu choroby polega na otwarciu zbiorników ropy, wycięciu martwiczych tkanek, podaniu antybiotyków i unieruchomieniu ręki.

Pourazowe zniekształcenia ręki

Urazy mogą powodować uszkodzenia struktur anatomicznych ręki nierzadko w sposób uniemożliwiający prawidłową funkcję. Najczęściej dochodzi do złamań lub uszkodzeń ścięgien i nerwów. Pierwotne zaopatrzenie urazów nie zawsze może objąć leczenie rekonstrukcyjne, wobec czego wtórne zaburzenia funkcji muszą być naprawiane w terminie odległym, jako planowe zabiegi rekonstrukcyjne: rekonstrukcje nerwów i ścięgien z użyciem przeszczepów, wytworzenie prawidłowego pokrycia skórnego czy korekcje nieprawidłowego zrostu kostnego.

Dominik Siutka

Artykuł został zweryfikowany przez dr Tomasza Matuszewskiego, specjalistę chirurgii plastycznej, konsultanta Centrum Zdrowia Dziecka i Kliniki Chirurgii Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, a także Centrum Medycyny Sportowej. Członek Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej Polskiego Towarzystwa Chirurgicznego, Polskiego Towarzystwa Chirurgii Ręki. Konsultuje i operuje w Klinice Chirurgii Plastycznej i Chirurgii Reki Model Med w Warszawie.

Choroby ręki leczone chirurgicznie