Chirurgia ręki jest nieco wyodrębnioną wąską dziedziną chirurgii ze względu na skomplikowaną budowę anatomiczną ręki. Znajduje się tu bowiem wiele mięśni, które dzięki wzajemnej współpracy pozwalają na wykonywanie precyzyjnych ruchów, tj. pisanie na klawiaturze czy przeprowadzanie zabiegów chirurgicznych. Praca mięśni nie byłaby możliwa bez prawidłowego unerwienia i unaczynienia, których szczegółowa znajomość również jest wymagana.
Budowa ręki
Ręka w potocznym rozumieniu odpowiada dłoni. Jest narządem, na który składają się trzy części: nadgarstek, śródręcze i palce. Ręka unerwiona jest przez nerwy promieniowy, łokciowy i pośrodkowy. Unaczynienie ręki zapewniane jest przez tętnice promieniową i łokciową. Tętnicę promieniową łatwo wyczuć przez skórę, dosercowo od kłębu kciuka pomiędzy kością promieniową a ścięgnami mięśni przedramienia.
Nadgarstek zbudowany jest z ośmiu kości ułożonych w dwóch szeregach. Szereg bliższy zawiera kość łódkowatą, księżycowatą, trójgraniastą i groszkowatą. Na szereg dalszy składają się kości czworoboczna większa, mniejsza, główkowata i haczykowata. Dzięki nadgarstkowi możliwy jest wielopłaszczyznowy ruch ręki w wielu kierunkach.
Śródręcze to część ręki między palcami a nadgarstkiem. Zbudowane jest z pięciu długich kości, wokół których rozmieszczone są mięśnie, nerwy i naczynia. Mięśnie dzielą się na trzy grupy: mięśnie kłębu, mięśnie kłębika i mięśnie środkowe ręki. Do mięśni kłębu kciuka zaliczamy mięsień przeciwstawiacz, przywodziciel, zginacz krótki i odwodziciel krótki kciuka. Na mięśnie kłębika składają się odwodziciel palca małego i mięsień dłoniowy krótki. Do mięśni środkowych ręki zaliczamy mięśnie międzykostne dłoniowe i grzbietowe, glistowate oraz przywodzące i odwodzące palce II, IV i V.
Palce zbudowane są z paliczków. Wszystkie palce ręki poza kciukiem składają się z trzech paliczków: bliższego, środkowego i dalszego. Kciuk zbudowany jest tylko z dwóch paliczków. Palce kończą się paznokciami będącymi wytworami skóry.
Schemat badania ręki
Badając ręce należy zawsze porównać obie ze sobą. Należy określić zabarwienie skóry, obrzęk, bolesność ruchomość stawów ręki, zaniki mięśni, guzki i stwardnienie podskórne. Należy również pamiętać o zbadaniu tętna na tętnicy łokciowej i promieniowej.
O stanie zapalnym może świadczyć zaczerwienienie skóry, obrzęk i bolesność. Blada skóra wskazuje na niedokrwienie, Zaniki mięśni świadczą o ich odnerwieniu lub chorobach nerwów. Zesztywnienie stawów świadczy o chorobie reumatycznej i innych chorobach stawów. Guzki lub stwardnienia mogą pojawiać się w nowotworach, chorobach reumatycznych i chorobach rozcięgna dłoniowego.
Choroby ręki
Leczenie chirurgiczne ręki związane jest najczęściej z przebytymi urazami, leczeniem zakażeń (usunięcie martwiczych tkanek, opróżnianie ropni), torbieli galaretowatej, zespołu kanału nadgarstka czy przerostem rozcięgna dłoniowego.
Do najczęstszych chorób ręki wymagających leczenia chirurgicznego należą zespół cieśni nadgarstka, choroba Dupuytrena, choroba de Quervaina, palec trzaskający i torbiel galaretowata. Poniżej znajduje się krótki opis chorób ręki.
Zespół cieśni nadgarstka zwany również zespołem kanału nadgarstka jest uciskiem nerwu pośrodkowego w okolicy kanału nadgarstka. Choroba powstaje zazwyczaj w wyniku zapalenia pochewek ścięgien zginaczy. Objawia się bólem lub drętwieniem pierwszych trzech palców ręki i zanikiem mięśni kłębu kciuka. Leczenie polega na przecięciu troczka zginaczy i więzadła poprzecznego.
Choroba Dupuytrena polega na skróceniu i zbliznowaceniu rozcięgna dłoniowego. Nie jest znana przyczyna choroby, jedynie wiadomo, że rozwija się częściej u mężczyzn, szczególnie chorych na cukrzycę, padaczkę i nadużywających alkoholu. Choroba objawia się przykurczem zgięciowym palców, zaburzeniami ich ukrwienia, osłabieniem i drętwieniem. Leczenie polega na przecięciu skróconego rozcięgna.
Choroba de Quervaina to zapalenie pochewki ścięgnistej prostowników kciuka. Objawia się bólem w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej nasilającym się przy ruchach kciuka. Leczenie chirurgiczne wprowadza się w przypadku złej odpowiedzi na postępowanie zachowawcze. Polega ono na odbarczeniu ścięgna wycinając jego pochewkę.
Palec trzaskający to zaburzenie zginania i prostowania palca spowodowane zwężeniem pochewki ścięgna nad stawem śródręczno-paliczkowym. Obawia się bólem i uczuciem przeskakiwania podczas zginania palca. Leczenie chirurgiczne polega na przecięciu pochewki ścięgna.
Torbiel galaretowata to zapalenie tkanki łącznej znajdującej się w torebce stawu lub w pochewce ścięgna. Objawia się pestkowatym uwypukleniem w obrębie stawu. Leczenie polega na nakłuciu torbieli i podaniu do niej kortykosteroidów.
Zanokcica to stan zapalny tkanek otaczających paznokieć. Objawia się pulsującym bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem skóry. Leczenie polega na nacięciu i oczyszczeniu ropnia.
Zastrzał to gronkowcowy proces zapalny rozwijający się na dłoniowej powierzchni palców ręki. Objawia się silnym, pulsującym bólem. Wyróżnia się zastrzał skórny, podskórny, ścięgnisty, kostny i stawowy. Leczenie w zależności od typu choroby polega na otwarciu zbiorników ropy, wycięciu martwiczych tkanek, podaniu antybiotyków i unieruchomieniu ręki.
Dominik Siutka
Choroby ręki leczone chirurgicznie
