Diety w chorobach i po zabiegach

Diety spełniają niezastąpioną rolę w łagodzeniu niektórych objawów (np. bólów brzucha, refluksu żołądkowo-przełykowego, wzdęć, zaparć) oraz są nieodłącznym elementem leczenia po zabiegach chirurgicznych, szczególnie w okresie adaptacji przewodu pokarmowego do nowej sytuacji np. po resekcji części jelita, pęcherzyka żółciowego czy trzustki.

Prawidłowa dieta pozytywnie wpływa na okres rekonwalescencji, dlatego tak dużą uwagę przykłada się do niej na oddziałach chirurgicznych. Udowodniono dużą zależność pomiędzy występowaniem powikłań, śmiertelnością pooperacyjną a stanem odżywienia oraz odpornością na zakażenia.

Dieta ma największe znaczenie w leczeniu cukrzycy typu 2. U cukrzyków zalecana jest dieta zrównoważona, która zalecana jest również dla każdego zdrowego człowieka, który chce utrzymać prawidłową wagę i zdrowie.

Dieta zrównoważona

Polega na dostarczaniu wszystkich niezbędnych składników pokarmowych.

Białka - stanowią 15-20% całkowitego dowozu energii. Powinny być dostarczane głównie w postaci drobiu, ryb i białek roślinnych. Dzienne zapotrzebowanie wynosi 0,8 g/kg masy ciała. W przypadku gorączki, rekonwalescencji i u kobiet w ciąży wartość ta wzrasta do 1 g/kg masy ciała.

Tłuszcze - stanowią 30-35% całkowitego dowozu energii. Powinny być dostarczane głównie w postaci tłuszczów roślinnych. Spożycie cholesterolu należy ograniczyć do mniej niż 300 mg/dobę.

Węglowodany - stanowią 40-45% całkowitego dowozu energii. Powinny być dostarczane głównie w postaci węglowodanów złożonych, takich jak np. makarony, ryż brązowy, kasza, kukurydza, fasola, ziemniaki i soczewica. Nie powodują one znacznych skoków glikemii, czyli stężenia glukozy we krwi, przez co na dłużej zapewniają uczucie sytości. Należy unikać lub całkowicie wyeliminować węglowodany proste, takie jak cukier, słodycze, napoje i soki słodzone. Produkty zawierające duże ilości błędnika powodują lepsze funkcjonowanie przewodu pokarmowego, eliminowanie uczucia głodu i powinny być dostarczane każdego dnia. Należą do nich przede wszystkim owoce i warzywa.

Uzupełnieniem diety jest codzienny umiarkowany wysiłek fizyczny trwający minimum pół godziny. W większości przypadków wystarczy, gdy jako drogę powrotną z pracy wybierzemy spacer zamiast jazdy samochodem.

Całkowitą podaż energii można ustalić za pomocą wzoru Lorentza: wzrost w cm - 100-0,25x (wzrost w cm – 150).
W przypadku nadwagi, otyłości albo cukrzycy całkowita podaż energii powinna być mniejsza od otrzymanej ze wzoru o 250-500 kcal/dobę, co będzie skutkowało spadkiem masy ciała.

W zachowaniu prawidłowej diety bardzo pomocne są piramidy żywieniowe.

Leczenie żywieniowe

W przypadku niektórych chorób, ciężkich zabiegów operacyjnych lub procedur medycznych zachodzi potrzeba leczenia żywieniowego mającego nie dopuścić do rozwoju stanu niedożywienia.

Najczęstszymi wskazaniami do takiego postępowania są: przetoki jelitowe, zapalne choroby jelit, zespół krótkiego jelita, ciężkie martwicze zapalenie trzustki, nowotwory przewodu pokarmowego, rozległe oparzenia, sepsa, radioterapia i chemioterapia. Leczenie żywieniowe należy wdrożyć również w przypadkach zabiegów operacyjnych, gdy przewidywany czas, w którym chory nie będzie mógł przyjąć pożywienia, jest dłuższy niż siedem dni lub gdy chory jest tak wyniszczony, że karmienie doustne nie przyniesie poprawy.

Leczenie żywieniowe możliwe jest dwoma sposobami: żywieniem dojelitowym i żywieniem pozajelitowym.

Żywienie dojelitowe - odpowiednio dobrana dla danego chorego płynna odżywka podawana jest bezpośrednio do jelita. Odżywki mają prawidłowo dobrane proporcje składników odżywczych zapewniających całkowite zapotrzebowanie pacjenta. U chorych przygotowywanych do operacji lub niedożywionych odżywka podawana jest doustnie. U osób nieprzytomnych lub w gorszym stanie możliwe jest założenie sondy do żołądka, dwunastnicy lub jelita czczego i za jej pośrednictwem podawanie pokarmu. Gdy zachodzi potrzeba długotrwałego żywienia, zalecane jest wykonanie przetoki odżywczej, np. gastrostomii lub jejunostomii. Wśród powikłań żywienia dojelitowego najczęściej występują nudności, wymioty, zaparcia, biegunki i zaburzenia metaboliczne spowodowane nieprawidłowo dobranymi składnikami odżywki.

Żywienie pozajelitowe - polega na odżywianiu chorego drogą dożylną, pomijając przewód pokarmowy. Postępowanie polega na wprowadzeniu cewnika do żyły głównej górnej i powolnym podawaniu odpowiednio dobranych płynów odżywczych we wlewie. Również w tym przypadku mogą wystąpić powikłania. Najczęściej są to zaburzenia metaboliczne nieprawidłowo zbilansowanymi składnikami odżywczymi, zakażenia cewnika lub płynów odżywczych mogące prowadzić do sepsy i powstawanie zakrzepów wokół cewnika.

Dominik Siutka

Diety w schorzeniach układu pokarmowego