Jądra

Reklama

Jądra (łac. testis, orchis) to męskie narządy rozrodcze, które odpowiedzialne są za produkcję męskich komórek płciowych (plemników) oraz męskich hormonów płciowych (m.in. testosteronu). Jądra wraz z przylegającymi do nich narządami są położone w worku mosznowym (mosznie), na zewnątrz ciała, gdzie w niższej temperaturze niż temperatura ciała wydajniej przebiega proces powstawania plemników (spermatogeneza). Lewe jądro znajduje się zwykle niżej od prawego.

Budowa i funkcje jądra

Jądro składa się ze struktur zwanych płacikami. Każdy płacik zbudowany jest z 1-4 kanalików nasiennych, zatopionych w zrębie zbudowanym z tkanki łącznej i komórek gruczołu śródmiąższowego. Średnia długość jednego kanalika wynosi 50 cm. W kanalikach zachodzi proces powstawania plemników. Możliwe jest to dzięki nabłonkowi plemnikotwórczemu, który wyściela kanaliki. Dodatkowo ściana kanaliku zawiera kilka warstw komórek mięśniowych i tkankę łączną właściwą luźną. Płaciki oddzielone są od siebie pasmami tkanki łącznej odchodzącej od śródjądrza, czyli miejsca w górnej tylnej części jądra, przez które wnikają do niego naczynia i nerwy. Jądro otoczone jest osłonką pochwową będącą podwójną błoną surowiczą otrzewnej. Pod osłonką znajduje się błona biaława zbudowana z tkanki łącznej właściwej włóknistej. Jej część wewnętrzna zawiera liczne naczynia przez co nazywana jest błoną naczyniową.

Kanaliki plemnikotwórcze przechodzą kolejno w kanaliki proste, przewodziki sieci jądra i przewodziki odprowadzające jądra, które wchodzą do najądrza.

Najądrze jest to podłużny narząd umieszczony na górnym biegunie jądra. Składa się z trzech części: głowy, trzonu i ogona. W najądrzu znajduje się przewód najądrza, w którym magazynowane są wcześniej wytworzone w jądrach plemniki. Z najądrza wychodzi nasieniowód, który uchodzi do części sterczowej cewki moczowej.

Jądra odpowiedzialne są za wytwarzanie męskich komórek płciowych, czyli plemników i płynu, w którym plemniki są zawieszone, oraz wydzielanie męskich hormonów płciowych.

Choroby jądra

W obrębie jądra może dojść do powstania wodniaka, torbieli lub zmiany nowotworowej. W takich wypadkach zachodzi konieczność interwencji chirurgicznej.

Nowotwory jądra są bardzo częstymi nowotworami u młodych mężczyzn do czterdziestego roku życia. Występują dwa rodzaje: nasieniaki - rozwijające się z komórek rozrodczych i nienasieniaki - powstające z innych komórek. Pierwsze występują częściej u starszych mężczyzn, a drugie u młodych. Czynnikami ryzyka rozwoju nowotworu jądra jest wnętrostwo, czyli zatrzymanie jądra w jamie brzusznej i brak zstąpienia go do moszny, przypadek wcześniejszego wystąpienia nowotworu jądra u chorego lub w najbliższej rodzinie, infekcje wirusem HIV i niektóre zespoły genetyczne. Wnętrostwo zwiększa ryzyko nowotworu nawet czterdziestokrotnie.

Choroba objawia się zaczerwienieniem skóry moszny i niebolesnym powiększeniem jądra. Kolejne objawy, takie jak kaszel, ból w jamie brzusznej, zaburzenia neurologiczne i bóle kostne świadczą o wystąpieniu przerzutów do innych narządów.

Postępowanie lecznicze w chorobie nowotworowej jąder zależy od typu nowotworu, ale zawsze powinno rozpoczynać się od orchidektomii, czyli zabiegu usunięcia chorego jądra. Następnie stosuje się radioterapię lub chemioterapię oraz wycięcie zaotrzewnowych węzłów chłonnych (w nienasieniakach). Rokowanie w nasieniakach jest dobre. W przypadku nowotworów z komórek nierozrodczych jest gorsze.

Wodniaki jądra objawiają się jedynie powiększeniem jądra. Nie towarzyszy temu żaden ból. Należy go różnicować z nowotworami jądra. Leczenie polega na wykonaniu zabiegu hydrocolectomii, czyli chirurgicznym usunięciu wodniaka.

Orchoidektomia

Orchidektomia to zabieg usunięcia jednego lub dwóch jąder. Najważniejszymi wskazaniami do przeprowadzenia operacji są zaawansowany rak gruczołu krokowego, nowotwór jądra, utrata funkcji jądra w wyniku urazu lub choroby. Operacje wykonuje się w znieczuleniu podpajęczynówkowym. W zależności od wskazań istnieje kilka sposobów jej wykonania. Po zabiegu mogą pojawić się powikłania w postaci bólów fantomowych, powstawania krwiaków, wznowy miejscowej nowotworu, bólów pachwiny i zaburzeń czucia w obrębie moszny i krocza.

Dominik Siutka

Schorzenia i sposoby leczenia jąder