Jelita i odbyt

Reklama

Jelito (łac. intestinum) to długi fragment przewodu pokarmowego, w którym odbywa się większość procesów trawiennych, a następnie wchłanianie strawionego pokarmu.

Budowa jelita

Jelita rozpoczynają się od żołądka i kończą odbytem. Jelita człowieka dzielą się na jelito cienkie, którego długość wynosi około cztery metry oraz jelito grube (okrężnicę, esicę, odbytnicę, odbyt) o długości około półtora metra.

Jelito cienkie znajduje się między odźwiernikiem a kątnicą. Dzieli się na trzy odcinki: dwunastnicę, jelito czcze i jelito kręte.

Ściana jelita cienkiego składa się z błony śluzowej, podśluzowej, mięśniowej i surowiczej, która nie pokrywa dwunastnicy. Dwie pierwsze warstwy tworzą uwypuklenia zwane fałdami Kerkringa. Dzięki nim powierzchnia jelita zwiększa się dwukrotnie. Pozwala to na zwiększenie ilości wchłanianych składników pokarmowych. Dodatkowo błona śluzowa tworzy również kosmki jelitowe, dzięki którym powierzchnia chłonna jelita wzrasta ośmiokrotnie. Powierzchnia kosmków pokryta jest mikrokosmkami, które zwiększają powierzchnię jelita aż o dwieście procent. W ich błonie znajdują się enzymy umożliwiające trawienie, niestrawionych w żołądku pokarmów. Poza kosmkami błona śluzowa jelita cienkiego wytwarza wgłobienia, zwane kryptami jelitowymi. Zawierają one komórki macierzyste, które dzieląc się umożliwiają odnowę komórek błony śluzowej. W jelicie cienkim znajduje się również tkanka limfatyczna jelita GALT, zawierająca komórki układu immunologicznego i chroniąca organizm przed wchłanianiem szkodliwych drobnoustrojów.

Jelito grube dzieli się na jelito ślepe (kątnica), okrężnicę, odbytnicę i odbyt. Jego ściana składa się z błony śluzowej, podśluzowej, mięśniowej i surowiczej. Błona śluzowa nie posiada fałdów i kosmków.

Błona mięśniowa jelita umożliwia wykonywanie przez jelita ruchów przesuwających treść pokarmową. Ruchy te nazywa się ruchami perystaltycznymi. Wywoływane są przez impulsy elektryczne wytwarzane w komórkach rozrusznikowych (komórki śródmiąższowe, Cajala).

Wyrostek robaczkowy jest uchyłkiem kątnicy mającym długość 8-10 cm. W jego ścianie znajduje się duże skupisko komórek tkanki GALT biorącej udział w mechanizmach odporności.

Funkcje jelita

Jelito cienkie - głównymi funkcjami jelita cienkiego są trawienie pokarmu, wchłanianie i wydzielanie substancji ułatwiających te dwa procesy oraz wydzielanie immunoglobulin IgA i defensyny, niedopuszczających do wchłaniania patogenów przez przewód pokarmowy.

Jelito grube - głównymi funkcjami jelita grubego są wchłanianie wody i NaCl, wydzielanie śluzu, formowanie kału, ochrona przed antygenami za pomocą tkanki GALT oraz produkcja witamin K i B12 przez fizjologiczną florę bakteryjną jelita.

Przygotowanie do operacji jelita

Szczególnego postępowania w przygotowaniu do operacji dotyczą zabiegów na jelicie grubym. Kilkanaście godzin przed operacją należy oczyścić mechanicznie jelita. Uzyskuje się to za pomocą podania środka przeczyszczającego. Dzień przed operacją chory powinien przyjmować jedynie płyny. Ze względu na duże ryzyko rozwoju zakażenia w przypadku operacji na jelicie grubym należy wdrożyć profilaktykę antybiotykowa. Częstym powikłaniem chirurgii jelit jest zakrzepica, dlatego przed zabiegiem należy także podać leki przeciwzakrzepowe.

Stomia

W operacjach jelita niekiedy konieczne jest wykonanie przetoki jelitowej, czyli stomii. Zabieg polega na połączeniu światła jelita z powierzchnią skóry brzucha, w celu odprowadzenia na zewnątrz gazów i treści jelitowej. Stomia wykonana na jelicie cienkim zwana jest ileostomią, a na jelicie grubym - kolostomią. Stomia może być założona czasowo, np. w celu odciążenia zespolenia jelitowego lub na stałe, np. po usunięciu odbytnicy lub w nieoperacyjnych nowotworach jelita zamykających jego światło.

Choroby jelit

W obrębie jelit może toczyć się wiele procesów chorobowych. Interwencji chirurgicznej wymagać będą następujące choroby jelita grubego: choroba Hirschsprunga, polipy, uchyłkowatość, wrzodziejące zapalenie jelita, ostre zapalenie wyrostka robaczkowego oraz nowotwory.

Podstawą leczenia choroby Hirschsprunga objawiającej się odcinkowym brakiem unerwienia i zwężeniem jelita jest zabieg operacyjny, który polega na usunięciu bezzwojowego odcinka jelita.

W przypadku raka okrężnicy leczenie obejmuje usunięcie odcinka okrężnicy, w którym znajduje się nowotwór wraz z przyległą krezką, węzłami chłonnymi i naczyniami krwionośnymi. Kiedy guz umiejscowiony jest po prawej lub lewej stronie okrężnicy wykonuje się hemikolektomię prawostronną lub lewostronną. Dotyczy to również raka odbytnicy i odbytu.

W przypadku jelita cienkiego interwencji chirurgicznej wymagać będą: choroba Leśniowskiego-Crohna, uchyłek Merkla, zespół krótkiego jelita i nowotwory.

Najczęstszymi leczonymi chirurgicznie chorobami odbytnicy i odbytu są: hemoroidy, szczelina, przetoka odbytu, rak odbytnicy i odbytu, ropień okołoodbytowy, torbiel włosowa oraz wypadanie odbytnicy i odbytu.

Dominik Siutka

Choroby jelita i odbytu