Kardiochirurgia

Kardiochirurgia jest działem chirurgii zajmującym się operacyjnym leczeniem chorób serca i naczyń krwionośnych. Swoim zakresem obejmuje zarówno wrodzone choroby serca, które są najczęściej domeną kardiochirurgii dziecięcej, jak i choroby nabyte układu sercowo-naczyniowego oraz chorobę wieńcową, które dominują w kardiochirurgii dorosłych.

Diagnostyka przedoperacyjna w kardiochirurgii

Przed każdym zabiegiem konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki umożliwiającej skuteczne zaplanowanie i wykonanie operacji. Podstawowymi badaniami wykonywanymi przed każdym zabiegiem są zdjęcie RTG klatki piersiowej i badanie EKG. W zależności od zapotrzebowania wykonuje się również echokardiografię, koronografię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, cewnikowanie serca i badania z zastosowaniem izotopów promieniotwórczych.

Wskazania do operacji kardiochirurgicznych

Do najczęściej operowanych chorób serca zaliczamy chorobę niedokrwienną serca, tętniaki aorty piersiowej, rozwarstwienia aorty piersiowej, tętniaki piersiowo-brzuszne, wady zastawkowe i wrodzone wady serca. Do nabytych wad zastawkowych zaliczamy zwężenie niedomykalność zastawki aorty, zwężenie lewego ujścia żylnego, niedomykalność mitralną oraz zwężenie i niedomykalność zastawki trójdzielnej. Zastawki operuje się, wykonując ich plastykę lub wszczepiając mechaniczne lub biologiczne protezy. Wśród wad wrodzonych serca występują ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej i międzykomorowej, przetrwały przewód tętniczy Botalla, koarktacja cieśni aorty i tetralogia Fallota. Ta ostatnia stanowi 10% wszystkich wad serca i składają się na nią cztery objawy: ubytek przegrody międzykomorowej, przemieszczenie ujścia aorty w prawo, zwane "aortą jeździec", zwężenie drogi odpływu z prawej komory i powiększenie prawej komory.

Najbardziej rozpowszechnionym i najgroźniejszym wskazaniem do operacji kardiochirurgicznych jest choroba niedokrwienna serca. Choruje na nią w Polsce ok miliona osób, z czego rocznie 80 tysięcy zapada na zawał. Choroba niedokrwienna jest najczęstszą przyczyną zgonów w naszym kraju.

Dostęp operacyjny w kardiochirurgii

Operacje kardiochirurgiczne można wykonywać z trzech dostępów. Wyróżnia się więc operacje tradycyjne na otwartym sercu, operacje wideoskopowe oraz techniki kardiologii inwazyjnej (z wykonaniem cewnikowania serca).

Śródoperacyjne zabiegi ochronne serca

Przeprowadzenie większości zabiegów kardiochirurgicznych wymaga zastosowania odpowiednich procedur umożliwiających efektywne operowanie serca i niedopuszczenie do niedotlenienia narządów, a zwłaszcza mózgu. Obecnie w większości operacji stosuje się procedury ochronne.

  • Kardioplegia – zabieg polegający na czasowym zatrzymaniu czynności serca za pomocą odpowiednich leków. Stosuje się go w przypadku operacji na otwartym sercu, aby ułatwić operowanie przez unieruchomienie miejsca operacyjnego oraz przede wszystkim, aby uchronić serce przed niedokrwieniem.
  • Krążenie pozaustrojowe - jest to zastąpienie pracy serca przez pompę mechaniczną i utleniacz, dzięki czemu możliwe jest zatrzymanie i opróżnienie serca. Krew w czasie przepływu przez pompę dodatkowo jest filtrowana z zatorów i ochładzana. Kanikule umożliwiające pobranie i oddanie krwi do ustroju umieszczone są w aorcie wstępującej, żyle głównej dolnej i prawym przedsionku.
  • Hipotermia ogólnoustrojowa - zabieg polegający na zmniejszeniu temperatury ciała do 32 stopni Celsjusza, co skutkuje zmniejszeniem przemiany materii i zapotrzebowania na tlen, chroniąc mózg i inne organy przed niedotlenieniem. Dodatkowo, aby zabezpieczyć mózg, głowę pacjenta okłada się workami z lodem. Hipotermia stosowana jest szczególnie w czasie dużych operacji w kardiochirurgii dziecięcej.
  • Krążenie wspomagane - wykorzystywane jest przy leczeniu niewydolności serca, czyli niezdolności mięśnia sercowego do zaopatrzenia tkanek organizmu w natlenowaną krew. Dzieli się na krążenie wspomagane pośrednie, w którym stosuje się zabieg kontrapulsacji wewnątrzaortalnej. Polega on na wprowadzeniu do aorty balonu, który napełnia się po skurczu lewej komory, powodując wtłoczenie krwi do naczyń wieńcowych, a opróżnia się przed kolejnym skurczem. Krążenie wspomagane bezpośrednio polega na wszczepieniu sztucznego serca pompującego krew.

Przeszczep serca

Nieodwracalne i ciężkie uszkodzenie serca w przebiegu wyżej wymienionych chorób jest wskazaniem do przeszczepienia serca. Pierwszy zabieg tego typu został wykonany w RPA w 1957 r. Dwa lata później zabieg ten został wykonany w Polsce przez dr. Jana Mola, jednak pacjent zmarł z powodu licznych powikłań. Pierwsza udana operacja w naszym kraju została przeprowadzona 5 listopada 1985 roku przez Zbigniewa Religę. Obecnie pięcioletnie przeżycie osoby z przeszczepionym sercem wynosi 70%.

Dominik Siutka

Zabiegi kardiochirurgiczne