Ablacja

Ablacja w odniesieniu do mięśnia sercowego jest zabiegiem polegającym na miejscowym, oczywiście kontrolowanym, zniszczeniu fragmentu tkanki mięśnia. Wykonywana jest u pacjentów, u których występują zaburzenia rytmu serca. Jej celem jest zlikwidowanie ogniska odpowiedzialnego za powstawanie arytmii lub dodatkowego szlaku przewodzenia pobudzeń powstających w sercu. Skuteczność zabiegu zależy w dużym stopniu od rodzaju zaburzeń rytmu serca, a co za tym idzie od dokładnej lokalizacji niewłaściwej drogi, którą przewodzone są impulsy lub ogniska, które wywołują nieprawidłowe wyładowania. Ocenia się, że oczekiwany efekt terapeutyczny osiąga się nawet u więcej niż 98% pacjentów.

Jakie są wskazania do ablacji?

Podstawowym kryterium kwalifikującym pacjenta do zabiegu ablacji jest rodzaj zaburzeń rytmu serca.

Do arytmii leczonych metodą ablacji należą:

  • zespoły preekscytacji - ich przyczyną jest obecność wrodzonej dodatkowej (oprócz fizjologicznej) drogi przewodzenia pobudzeń elektrycznych, a co za tym idzie dodatkowego pobudzania części komory serca,
  • częstoskurcz nawrotny w węźle przedsionkowo-komorowym (AVNRT, częstoskurcz węzłowy nawrotny) - powstaje w wyniku "krążenia" impulsu w obrębie węzła przedsionkowo-komorowego,
  • częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy (AVRT) - krążenie impulsu między przedsionkiem a komorą z pominięciem węzła przedsionkowo-komorowego,
  • częstoskurcz przedsionkowy,
  • trzepotanie przedsionków,
  • migotanie przedsionków,
  • częstoskurcz komorowy, np. pozawałowy, idiopatyczny.

Wyżej wymienione zaburzenia rytmu serca mogą być leczone farmakologicznie, jednak tylko skuteczna ablacja zapewnia całkowite ustąpienie objawów.

Jest ona szczególnie wskazana u osób:

  • w młodym wieku,
  • źle znoszących terapię farmakologiczną zarówno ze względu na jej przewlekły charakter jak i efekty uboczne leków,
  • zawody o podwyższonym ryzyku np.: kierowca, pilot, praca na dużych wysokościach,
  • uprawiających sporty wyczynowe.

W trakcie kwalifikacji do zabiegu bierze się również pod uwagę nasilenie dolegliwości oraz ich wpływ na codzienną aktywność pacjenta, jak również stopień zagrożenia dla życia, jaki niosą ze sobą napady.

Jakie są przeciwwskazania do ablacji?

Przeciwwskazań do zabiegu ablacji jest bardzo niewiele, m.in.:

  • ciąża,
  • niemożność uzyskania dostępu naczyniowego,
  • obecność skrzepliny w sercu - ze względu na obawę na jej "uwolnienie", co może skutkować zatkaniem istotnego naczynia i wywołaniem zatoru.

Jakie badania powinny być wykonane przed zabiegiem?

Badania, które należy wykonać przed zabiegiem można podzielić na dwie grupy.

  1. Badania związane z czynnością serca:
    • EKG (elektrokardiogram) - zapis czynności elektrycznej serca,
    • badanie echokardiograficzne - czyli USG, którego celem jest ocena budowy serca, obecności ewentualnych skrzeplin w jamach serca lub wad dotyczących jego struktury,
    • EKG metodą Holtera - 24-godzinny zapis czynności elektrycznej serca, daje on większą szansę na uchwycenie napadowych zaburzeń rytmu serca niż badanie w trakcie wizyty u lekarza.
  2. Badania oceniające stan ogólny pacjenta:
    • morfologia krwi z poziomem płytek,
    • poziom elektrolitów,
    • układ krzepnięcia krwi,
    • grupa krwi,
    • poziom przeciwciał przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B oraz obecność przeciwciał przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C,
    • poziom hormonów tarczycy.

Ponieważ ablacja jest procedurą inwazyjną, w którym dochodzi do naruszenia ciągłości naczyń krwionośnych ważne jest, aby pamiętać o szczepieniu przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B (WZW B). W sytuacji, w której nie należy odwlekać wykonania zabiegu, a pacjent nie był wcześniej szczepiony, istnieje możliwość wykonania przyspieszonego cyklu szczepienia.

Pacjenci, u których planowana jest ablacja, z reguły przyjmują różne leki. Lekarz powinien być dobrze poinformowany przez pacjenta, jakie preparaty bierze na co dzień, ponieważ przed zabiegiem może istnieć konieczność okresowej modyfikacji dawek, odstawienia niektórych leków bądź ich zamiana.

Jak wygląda ablacja "krok po kroku"?

Jednym z najczęstszych pytań zadawanych przez pacjentów przed ablacją jest: "Czy w trakcie zabiegu będę spać?". Odpowiedź brzmi: nie. Ablacja nie jest przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym, więc pacjent przez cały czas jest przytomny. W celu zmniejszenia stresu związanego z zabiegiem oraz zapewnieniu lepszej współpracy między pacjentem a lekarzem, choremu podaje się leki uspokajające.

Pierwszym etapem jest uzyskanie dostępu naczyniowego, czyli wprowadzenie cewnika do żyły lub tętnicy, najczęściej udowej. Zanim lekarz zacznie nakłuwać naczynie, znieczula skórę oraz tkankę podskórną w tej okolicy, aby zmniejszyć ewentualne nieprzyjemne doznania pacjenta. Po wprowadzeniu cewnika zakończonego elektrodami do żyły (lub tętnicy) prowadzi go wzdłuż naczyń do serca.

Cały proces przebiega pod kontrolą obrazu z aparatu rentgenowskiego tak, aby w każdym momencie lekarz wiedział, gdzie znajduje się końcówka cewnika, co umożliwia uniknięcie komplikacji, takich jak np. skierowanie do niewłaściwego naczynia. Po dojściu do serca wykonuje się EPS (badanie elektrofizjologiczne) mające na celu lokalizację przyczyny arytmii oraz określenie jej mechanizmu. Ocenia się przewodzenie w łączu przedsionkowo-komorowym oraz właściwości elektryczne przedsionka i komory.

W trakcie badania może dojść do wywołania zaburzeń rytmu serca. Pacjenci w tym czasie zwykle odczuwają dolegliwości, takie jak z reguły towarzyszyły im w trakcie napadów zaburzeń rytmu serca. Następnie niszczy się zlokalizowany fragment tkanki mięśnia odpowiedzialny za nieprawidłowe pobudzenia. Najczęściej w tym celu lekarze posługują się prądem o częstotliwości radiowej 30-1500 kHz (ablacja RF, radiofrequency). Ma on wywołać efekt termiczny (kilkadziesiąt stopni Celsjusza, około 60) a co za tym idzie martwicę skrzepową i zniszczenie patologicznego fragmentu mięśnia na obszarze o średnicy kilku milimetrów. Pacjent w tym czasie może odczuwać ciepło, pieczenie w okolicy serca lub nawet ból w klatce piersiowej. Jeżeli dolegliwości są nasilone, chory otrzymuje leki przeciwbólowe. Zostały opracowane również metody wykorzystujące laser, ultradźwięki oraz krioaplikacje. Cały zabieg może trwać do kilku godzin (1-3 godzin, zwykle około jednej).

Po zabiegu pacjent musi przebywać w pozycji leżącej przez kilka godzin, aby mieć pewność, że naczynie, przez które wprowadzano cewnik nie krwawi. Z reguły w miejscu wkłucia (najczęściej pachwina) układane są na przykład woreczki z piaskiem w celu uciśnięcia naczynia. W ciągu następnych kilku dni powinno się również oszczędzać nogę, przez którą uzyskano dostęp naczyniowy.

Warto wspomnieć, że niekiedy pierwszy zabieg jest nieskuteczny. Czy zakładany efekt został osiągnięty, można ocenić po okołu jednym miesiącu, ponieważ w tym czasie miejsce, które było niszczone goi się. Po tym czasie może się okazać, że fragment mięśnia odpowiedzialny za zaburzenia rytmu nie został całkowicie zniszczony, a co za tym idzie dolegliwości nawrócą. Ablacja jest jednak procedurą, którą można powtarzać. Jeżeli nawet za pierwszym razem nie zostanie osiągnięty zakładany efekt, nie dyskwalifikuje to pacjenta z kolejnej próby.

Jakie są możliwe powikłanie zabiegu?

Ablacja należy do procedur inwazyjnych, a więc niesie ze sobą ryzyko powikłań. Jest ono jednak niewielkie, szczególnie w odniesieniu do efektu terapeutycznego, jaki może przynieść. Z danych statystycznych wynika, że śmiertelność związana z zabiegiem jest niższa niż 0,2%. Ryzyko innych powikłań waha się w granicach 0,6-3%, najczęściej nie przekracza 1%.

Możliwe powikłania ablacji można podzielić ze względu na związek z:

  • dostępem naczyniowym - krwiaki, tętniak rzekomy (wywołany przebiciem naczynia i gromadzeniem się krwi wokół niego), zakrzepica żył głębokich, przetoka tętniczo-żylna, infekcja,
  • prowadzeniem cewnika oraz użyciem energii - uszkodzenie zastawki serca, przebicie ściany serca, skurcz tętnicy wieńcowej, blok przedsionkowo-komorowy.

Należy jednak pamiętać, że pacjent w trakcie zabiegu jest cały czas pod kontrolą personelu, więc w przypadku jakiegokolwiek powikłania reakcja lekarzy jest natychmiastowa.

Lekarz Marta Bijak

Znajdź najlepszego lekarza