Nerki i nadnercza

Reklama

Nerka (łac. ren) jest narządem, który swym kształtem przypomina fasolę o wymiarach 10-12 cm. Obie nerki znajdują się w przestrzeni zaotrzewnowej wraz z położonymi na ich górnym biegunie nadnerczami, umiejscowione są po obu stronach kręgosłupa na poziomie dwóch dolnych kręgów piersiowych i trzech górnych kręgów lędźwiowych. W nerce wyróżniamy biegun górny, dolny, wypukły brzeg boczny i wklęsły przyśrodkowy. Wraz z nadnerczem objęta jest łącznotkankową torebką tłuszczową, zaś ona sama właściwą torebką włóknistą.

Budowa i funkcje nerek

Miąższ nerki składa się z kory i rdzenia. Ze względu na unaczynienie wyróżniamy segment: szczytowy, górny, środkowy, dolny i tylny.

Nerka to ważny dla życia narząd spełniający wiele istotnych funkcji, tj. funkcji wydalniczych, usuwając w ten sposób z organizmu produkty przemiany materii, wewnątrzwydzielnicze (np. wytwarzanie erytropoetyny mającej kluczowy udział w wytwarzaniu krwi), metaboliczne (przemiana białek, węglowodanów). Nerki biorą także udział w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej (reguluje ciśnienie tętnicze krwi) oraz kwasowo-zasadowej (ustala pH krwi).

Choroby nerek

Najczęstszymi chorobami wymagającymi interwencji chirurgicznej są torbiele i nowotwory złośliwe nerek. Niekiedy wymagany jest zabieg przeprowadzenia przeszczepu. Wykonuje się go w schyłkowej niewydolności nerki będącej następstwem kłębuszkowego zapalenia nerek, odmiedniczkowego zapalenia lub torbielowatości nerek. Obecnie w naszym kraju wykonuje się 1000 przeszczepów rocznie. Jest to najbardziej skuteczna metoda leczenia schyłkowej niewydolności. Pięcioletnie przeżycie po przeszczepie wynosi 98% pacjentów.

Nadnercza

Nadnercza są parzystym gruczołem znajdującym się na górnym biegunie nerki. Nadnercza leżą pozaotrzewnowo. Luźno przylegają swoją tylną powierzchnią do części lędźwiowej przepony. Lewe nadnercze jest częściowo przykryte przez naczynia śledziony i trzonem trzustki. Prawe zaś położone jest poza wątrobą i przylega do żyły głównej dolnej. Nadnercze oddzielone jest od nerki tkanką tłuszczową, a wraz z nią objęte torebką tłuszczową.

Budowa nadnerczy

Wielkość nadnerczy wynosi średnio 5x3x1 cm. Zbudowane są z rdzenia (części wewnętrznej) oraz kory leżącej zewnętrznie. W rdzeniu produkowana jest adrenalina i noradrenalina (aminy katecholowe). Kora nadnerczy zbudowana jest z trzech warstw: kłębkowatej, pasmowatej oraz siatkowatej. W korze produkowane są hormony steroidowe (kortykosteron, kortyzon, kortyzol, aldosteron, hormony płciowe), które regulują przemianę materii i są niezbędne organizmowi ludzkiemu do prawidłowego funkcjonowania. Unaczynienie nadnerczy jest obfite ze względu na pełnioną rolę. Nadnercza cechują się największym przepływem krwi przypadającym na 1 g tkanki zaraz po tarczycy.

Hormony nadnerczy

Nadnercza produkują hormony biorące udział w regulowaniu całego ustroju. Wyróżniamy:

  1. hormony produkowane przez rdzeń:
    • adrenalina - bierze udział w reakcji stresu, powoduje przyśpieszenie pracy serca, wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie oskrzeli, rozszerzenie źrenic, wzrost stężenia glukozy we krwi poprzez nasilenie rozkładu glikogenu w wątrobie;
    • noradrenalina – powoduje przyśpieszenie pracy serca, wzrost ciśnienia krwi poprzez skurcz naczyń obwodowych, rozszerzenie naczyń wieńcowych, zwiększenie napięcia mięśni, rozszerzenie źrenic, wzrost stężenia glukozy we krwi poprzez nasilenie rozkładu glikogenu w wątrobie;
    • dopamina – powoduje wzrost siły skurczu mięśnia sercowego oraz zwiększenie przepływu nerkowego poprzez rozszerzenie naczyń nerkowych;
  2. hormony produkowane przez korę nadnerczy:
    • glikokortykosteroidy – działają przeciwuczuleniowo, przeciwzapalnie oraz powodują pobudzenie procesów glukoneogenezy, czyli wytwarzania glukozy z innych związków;
    • mineralokortykosteroidy – powodują zatrzymanie sodu i wody w ustroju oraz przenikanie potasu do komórek;
    • androgeny – są to hormony płciowe, powodują wirilizację, czyli rozwój drugorzędowych cech płciowych męskich oraz działają anabolicznie, poprzez zwiększenie syntezy białek.

Choroby nadnerczy

Najczęstszymi chorobami nadnerczy wymagającymi postępowania chirurgicznego są:

  • choroba i zespół Cushinga – choroba polega na nadmiernym wydzielaniu kortyzolu, objawia się między innymi otyłością twarzy karku i tułowia, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, nadmiernym owłosieniem, rozstępami skórnymi oraz zaburzeniami miesiączkowania lub bezpłodnością, leczenie polega na chirurgicznym usunięciu gruczolaka przysadki lub radioterapii;
  • zespół Cohna - choroba polega na zwiększonym wydzielaniu aldosteronu, objawia się nadciśnieniem tętniczym i zaburzeniami sercowymi, leczenie polega na usunięciu nadnerczy;
  • guz chromochłonny – choroba objawia się pulsacyjnym wydzielaniem dużych stężeń amin katecholowych, co przejawia się przełomem nadciśnieniowym.

Dominik Siutka

Choroby i zabiegi chirurgiczne nerek i nadnerczy