Neurochirurgia

Neurochirurgia jest działem chirurgii zajmującym się prewencją, diagnostyką, leczeniem i rehabilitacją chorób układu nerwowego - mózgu, kręgosłupa, rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych.

Ze względu na wyjątkowo precyzyjny charakter zabiegów neurochirurgicznych w większości operacji używane są techniki mikrochirurgiczne. Użyteczne są np. podczas wykonywana klipsowania tętniaków mózgu, laminektomii (usunięcie wyrostków kolczystych i łuków kręgów) oraz mikrodiscektomii (usunięcie przepukliny dyskowej).

Diagnostyka chorób neurologicznych

W celu diagnozowania chorób neurologicznych oraz precyzowania ich charakteru przed zabiegiem chirurgicznym używa się zaawansowanych metod diagnostyki obrazowej: tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, tomografii pozytonowej (PET) oraz magnetoencefalografii.

Postępowanie przedoperacyjne w neurochirurgii

Przed operacją konieczne jest przeprowadzenie wyczerpującej i uspokajającej rozmowy lekarza z pacjentem. W rozmowie lekarz musi zawrzeć informacje o chorobie, zabiegu, ewentualne zagrożenia i powikłania operacji.

Przed zabiegiem należy również wykonać dokładną diagnostykę zawierającą określenie grupy krwi, czynnika Rh, poziomu mocznika, glukozy i kreatyniny, wykonanie morfologii krwi, elektrolitów, badania ogólnego moczu, osmolalności osocza, EKG i rentgena klatki piersiowej.

Wieczorem przed zabiegiem chory musi się wykąpać i dokładnie umyć włosy. W dniu operacji należy zgolić włosy w miejscu, w którym będą wykonywane cięcia. Na kończyny dolne zakłada się opaski uciskowe zmniejszające ryzyko wykrzepiania w żyłach i powstawania zatorów.

Przed operacją podaje się sterydy (deksametazon), dożylnie antybiotyki (cefalosporyny) zapobiegające infekcjom, leki przeciwzakrzepowe (pochodne heparyny) i niekiedy leki przeciwpadaczkowe. Wykonuje się również premedykacje w celu uspokojenia pacjenta i przygotowania go do znieczulenia.

Przebieg zabiegu neurochirurgicznego

Wśród podstawowych narzędzi używanych w neurochirurgii wyróżnia się:

  • lampę zakładaną na głowę lekarza;
  • urządzenie ssące - niezbędne do wykonania zabiegu, umożliwiające oczyszczanie zakrwawionego pola operacyjnego z krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego, skrzepów, ropy itd.;
  • aparat do elektrokoagulacji dwubiegunowej- umożliwia szybkie i precyzyjne tamowanie krwawień, zastosowanie dwóch biegunów zapobiega uszkodzeniu okolicznych tkanek;
  • stół operacyjny umożliwiający ustabilizowanie głowy chorego i ułożenie go w odpowiedniej pozycji;
  • trepany - narzędzia służącego do nawiercenia czaszki, wiertła automatyczne wyłączają się bezpośrednio po przejściu przez kość czaszki;
  • piłki Gigliego - to narzędzia służące do wykonania kraniotomii, czyli całkowitego otwarcia czaszki, piłki przeciąga się między otworami w czaszce i przecina kość;
  • dysektor - narzędzie służące do odsuwania i odpreparowywania delikatnych struktur mózgowych;
  • zgryzaczy kostnych - narzędzia służące do odcinania małych fragmentów kostnych czaszki i kręgów;
  • szpatułki mózgowe - szpatułki służące do delikatnego dotykania tkanki mózgowej;
  • mikroskopu operacyjnego - służy do operowania małych i delikatnych struktur, które ciężko byłoby zaopatrzyć gołym okiem, powiększenie ustawia się w zależności od potrzeb, od 6 do 20 razy;
  • nóż ultradźwiękowy - narzędzie wytwarzające ultradźwięki o częstotliwości powodującej zaburzenie struktury błony komórkowej, czego rezultatem jest upłynnienia tkanki, którą następnie można odessać;
  • laser operacyjny - narzędzie ułatwiające usuwanie guzów mózgu poprzez zmniejszenie ich rozmiarów.

Postępowanie pooperacyjne w neurochirurgii

Wybudzanie chorego następuje po założeniu opatrunku na głowę chorego, usunięciu rurki intubacyjnej i pod kontrolą podstawowych funkcji organizmu.

Pogorszenie stanu chorego w okresie pooperacyjnym objawia się zaburzeniami oddychania, wzrostem ciśnienia tętniczego, pogorszeniem świadomości, zwolnieniem akcji serca (bradykardia), poszerzeniem źrenic i powiększeniem się niedowładów. Zazwyczaj stan taki spowodowany jest krwiakiem, napadem padaczkowym, udarem niedokrwiennym mózgu, prężną odmą powietrzną, przedłużonym wpływem środków anestetycznych i ostrym wodogłowiem pooperacyjnym.

Choroby wymagające leczenia neurochirurgicznego

Do charakterystycznych chorób, wymagających przeprowadzenia zabiegów neurochirurgicznych należą między innymi wodogłowie, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, urazy rdzenia kręgowego, mózgu i nerwów, nowotwory rdzenia kręgowego, nowotwory wewnątrzczaszkowe, krwotoki wewnątrzczaszkowe, nowotwory naczyń mózgowych, malformacje naczyniowe, przepukliny mózgowo-rdzeniowe, ropnie mózgu, dyskopatie, naczyniaki kanału kręgowego, jamistość rdzenia, uszkodzenia nerwów obwodowych, wady rozwojowe oraz zaawansowane padaczki i nerwoból nerwu trójdzielnego.

Dominik Siutka

Zagadnienia neurochirurgiczne