Guzy śródczaszkowe

Reklama

Rozwój choroby nowotworowej jest możliwy w każdym narządzie, także w ośrodkowym układzie nerwowym. Występują dwa szczyty zachorowań pierwszy pojawia się w dzieciństwie (3-10. rok życia), drugi po 60. roku życia.

Statystyki występowania guzów śródczaszkowych

U dzieci najczęściej występują gwiaździaki móżdżku, rdzeniaki, czaszkogardlki oraz glejaki. U młodszych dorosłych najpowszechniejsze są gwiaździaki rozlane i skąpodrzewiaki. U starszych dorosłych najpowszechniejsze są nowotwory przerzutowe, złośliwe glejaki, oponiaki i gruczolaki przysadki.

Niektóre nowotwory występują częściej u poszczególnych płci, na przykład rdzeniaki występują częściej u mężczyzn, zaś oponiaki u kobiet.

Przyczyna powstawania guzów śródczaszkowych

Etiologia, czyli przyczyna powstania większości nowotworów jest nieznana. Na niektóre wpływ ma ekspozycja na promieniowanie jonizujące. Narażenie na niektóre wirusy także zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania (na przykład w przebiegu HIV częściej występują chłoniaki).

Objawy guzów śródczaszkowych

Objawy guzów wynikają z nadciśnienia śródczaszkowego oraz objawów ogniskowych. Przy wyparciu zdrowej tkanki stosunkowo szybko dochodzi do rozwoju objawów, co wynika z ograniczonego miejsca w czaszce. Zależne jest to jednak od lokalizacji.

Mogą wystąpić:

  • bóle głowy,
  • senność,
  • zaburzenia świadomości,
  • nudności i wymioty,
  • zaburzenia widzenia,
  • zaburzenia równowagi,
  • napady padaczkowe,
  • zaburzenia zachowania,
  • zaburzenia mowy.

Na dnie oka pojawić się może tarcza zastoinowa, a w przypadku ucisku na nerwy mogą wystąpić objawy ich porażenia.

W zależności od zajętego płata mózgu pojawić się mogą nieco inne objawy:

  • płaty czołowe - u chorych występuje brak inicjatywy, niechęć do działania, apatia, impulsywność, drażliwość, chwiejność emocjonalna, upośledzenie czynności pisania, niedowład spastyczny (czyli ze wzmożonym napięciem mięśniowym),
  • płaty skroniowe - mogą pojawić się problemy z mówieniem i zaburzenia orientacji wzrokowo-przestrzennej,
  • płaty ciemieniowe - zaburzenia czucia,
  • płaty potyliczne - zaburzenia w polu widzenia,
  • móżdżek - zaburzenia równowagi, oczopląs, zaburzenia mowy, zmniejszenie napięcia mięśniowego.

Diagnostyka guzów śródczaszkowych

Rozpoznanie jest stawiane na podstawie wywiadu i badania fizykalnego w połączeniu z badaniem neurologicznym. Wykonywane jest badanie tomograficzne lub rezonans magnetyczny głowy. Konieczne jest oftalmoskopia, czyli ocena dna oka. Czasami badania są rozszerzane. W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć guzy przerzutowe (czyli powstałe w wyniku rozsiewu procesu nowotworowego pierwotnie toczącego się w innym narządzie), ropnie i inne zmiany zapalne lub zmiany naczyniowe.

Podział guzów mózgu

Istnieje wiele podziałów guzów mózgu. Jednym z nich jest zaproponowany przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) podział na:

  • guzy neuroepithelialne - między innymi astrocytarne, skąpowypustkowe, glejaki mieszane,
  • nowotwory nerwów czaszkowych i rdzeniowych - nerwiakowłókniaki, nerwiaki osłonowe,
  • nowotwory z pierwotnych komórek rozrodczych - zarodczaki,
  • nowotwory okolicy siodła tureckiego - czaszkogardlaki, guzy przysadki,
  • nowotwory opon mózgowo-rdzeniowych,
  • chłoniaki i nowotwory wywodzące się z układu krwiotwórczego,
  • guzy przerzutowe.

Leczenie guzów śródczaszkowych

Wybór leczenia zależny jest od stanu ogólnego chorego, charakteru guza oraz jego umiejscowienia. Zwykle początkowym etapem jest farmakoterapia - stosuje się leczenie zmniejszające obrzęk, wyrównuje się zaburzenia metaboliczne, jeżeli jest taka konieczność stosuje się leczenie przeciwdrgawkowe.

Zwykle kolejnym etapem jest leczenie operacyjne. Metoda ta pozwala na ustalenie rozpoznania histopatologicznego. Pozwala także na zmniejszenie obrzęku i miejscowego ucisku na tkankę mózgową. Guz może zostać usunięty w całości lub jedynie częściowo, co jednak może doprowadzić do zmniejszenia objawów neurologicznych.

Podstawowymi wskazaniami do operacji guza śródczaszkowego są:

  • podniesione ciśnienie śródczaszkowe,
  • zagrożenie wklinowaniem,
  • narastające zaburzenia neurologiczne.

W przypadku powstania wodogłowia może być konieczność założenia zastawki komorowo-otrzewnowej (co umożliwia odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego do jamy otrzewnowej).

W neurochirurgii zastosowanie ma neuronawigacja, które polega na monitorowaniu podczas zabiegu ważnych obszarów dla codziennego funkcjonowania, co umożliwia zmniejszenie ilości powikłań.

Inną metodą leczenia jest radioterapia. Zwykle leczenie przebiega w kilku cyklach. Obarczona jest powikłaniami, takimi jak otępienie, ubytki ogniskowe w zakresie dróg ruchowych i wzrokowych. W niektórych przypadkach stosuje się pooperacyjne naświetlanie całego mózgu.

Zastosowanie ma także brachyterapia, która polega na wprowadzeniu do guza lub miejsca po jego usunięciu izotopów promieniotwórczych (najczęściej pierwiastków jodu lub irydu). Pozwala na zmniejszenie dawki konwencjonalnego napromieniania.

Stereotaktyczna radioterapia stosowana jest najczęściej w przypadku małych i pojedynczych guzów, gdy istnieją przeciwwskazania do operacji. Polega na bardzo precyzyjnym napromieniowaniu zmiany. Stosowanych jest w tym celu kilka wiązek promieniowania, które za każdym razem padają w ten sam punkt. W tym celu konieczne jest bardzo dokładne unieruchomienie i identyczne ustawienie chorego w każdym cyklu leczenia. W tym celu stosuje się specjalną ramę przymocowywaną do czaszki. Leczenie zwykle umożliwia stabilizację lub poprawę stanu neurologicznego u większości chorych.

Chemioterapia polega na podawaniu wielu cykli leków cytostatycznych. Jest możliwa w niektórych typach nowotworów, które są wrażliwe na stosowane leczenie (tak zwane chemiowrażliwe - chłoniaki, zarodczaki). Zastosowanie mają pochodne nitrozomocznika. Obarczona jest powikłaniami i objawami niepożądanymi (między innymi występują nudności, wymioty, uszkodzenie szpiku, w wyniku którego nie są tworzone krwinki, neuropatie obwodowe i zaburzenia funkcji narządów). Niestety większość stosowanych chemioterapeutyków w słabym stopniu przenika do tkanki mózgowej.

Rokowanie przy guzach śródczaszkowych

Rokowanie jest zależne od typu histopatologicznego guza oraz jego lokalizacji, a także stanu ogólnego chorego. Często w leczeniu stosuje się połączenie kilku metod celem zwiększenia szans na przeżycie.

Lekarz Joanna Gładczak

Bibliografia:

  • Chirurgia, B.E. Jarrel,
  • Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2010. Pod redakcją A. Szczeklika.

Znajdź najlepszego lekarza