Opatrunki są elementem miejscowego leczenia ran i owrzodzeń. Wraz z usunięciem martwicy, oczyszczeniem rany i leczeniem zakażenia, opatrunki są stosowane w celu utrzymania wilgotnego środowiska, temperatury oraz pH uszkodzonego miejsca. Takie postępowanie przyśpiesza gojenie się rany oraz zwiększa szanse na jego wyleczenie, zwłaszcza w przypadku ran przewlekłych.
Na rynku dostępna jest szeroka gama opatrunków. Poszczególne grupy i rodzaje zarówno opatrunków tradycyjnych (kompresy gazowe naturalne i syntetyczne), jak i opatrunki nowszej generacji, różnią się swymi właściwościami w zależności od rodzaju rany do jakiej potrzebujemy go użyć.
W celu dobrania właściwego opatrunku należy wziąć pod uwagę następujące cechy rany:
- lokalizację,
- charakter rany,
- głębokość rany,
- intensywność wysięku,
- obecność wysięku,
- obecność fazy gojenia rany.
Podział ran
Rany, w zależności od cech, można podzielić na kilka rodzajów. Podstawowy podział zawiera:
- rany proste - są to rany, w wyniku których uszkodzone są tylko powłoki;
- rany złożone - są to rany głębsze, w wyniku których dochodzi do uszkodzenia nerwów, mięśni, narządów wewnętrznych, ścięgien lub naczyń.
W zależności od skażenia patogenami wyróżniamy rany:
- czyste - są to rany powstałe w czasie operacji;
- skażone - są to rany urazowe i operacyjne po zabiegach przewodu pokarmowego;
- zakażone - są to rany wykazujące cechy zapalenia już w czasie rozpoczęcia leczenia.
W zależności od głębokości rany dzielimy je na:
- powierzchowne - są to rany nieprzekraczające warstwy podskórnej;
- głębokie - są to rany przekraczające warstwę podskórną;
- drążące - są to rany drążące głęboko do narządów wewnętrznych i jam ciała.
W zależności od mechanizmu powstawania rany i uszkodzenia tkanek wyróżniamy rany:
- cięte - zadane nożem, szkłem itp., mają równe brzegi i obficie krwawią, goją się dobrze;
- kłute - składają się z otworu wkłucia, kanału i otworu wykłucia;
- tłuczone - zadane tępym narzędziem, brzegi rany są nierówne, dno zawiera mostki łącznotkankowe, a okolica jest obrzęknięta, krwawienie jest mniejsze niż w ciętych;
- miażdżone - powstają w takim samym mechanizmie co rany miażdżone, ale z większą siłą, dochodzi do uszkodzenia tkanek, narządów i złamań kości, krwawienie występuje rzadko;
- rąbane - zadane ciężkim narzędziem tnącym np. siekierą, dochodzi do uszkodzenia struktur wewnętrznych;
- szarpane - zadane narzędziem tnącym o nierównych krawędziach, stycznie do powierzchni ciała, brzegi są nierówne i poszarpane;
- płatowe - zadane narzędziem działającym skośnie do powierzchni ciała, dochodzi do odwarstwienia tkanek;
- postrzałowe - zadane pociskiem z broni palnej, odłamkiem bomby lub miny, mają otwór wlotowy, kanał i otwór wylotowy, rana wlotowa jest mała, zabrudzona z rąbkiem otarcia naskórka, rana wylotowa jest duża i poszarpana;
- kąsane - mogą być rąbane, kłute i miażdżone, goją się bardzo źle ze względu na zakażenie;
- zatrute - są to np. rany po ukąszeniu węża, okolica rany jest obrzęknięta, zaczerwieniona i bolesna;
- termiczne - powstają w wyniku oparzenia, np. wrzątkiem, ogniem lub jako odmrożenia;
- chemiczne - oparzenia kwasami i zasadami.
Rany goją się za pomocą trzech mechanizmów:
- rychłozrost - goją się w ten sposób rany czyste i prawidłowo zszyte;
- ziarninowanie - goją się w ten sposób rany zanieczyszczone i niezszyte, proces polega na wytworzeniu w dnie rany ziarniny i narastaniu od brzegów naskórka;
- gojenie pod strupem - w taki sposób goją się oparzenia i otarcia naskórka.
Wśród powikłań mogących rozwijać się w wyniku zranienia są krwawienia, krwiaki, ropnie oraz rozwój bliznowca i rozejście się rany.
Postępowanie w przypadku zranienia
Pierwszym postępowaniem w wypadku zranienia jest przemycie rany roztworem 0,9-proc. soli fizjologicznej. Następnie należy zatamować krwawienie, uciskając ręką na jałowy opatrunek przykrywający ranę lub zakładając opatrunek uciskowy. Jeśli uszkodzona jest tętnica w kończynie, należy dosercowo od rany założyć na nią mankiet do mierzenia ciśnienia.
Opracowanie rany
Przed przystąpieniem do opracowania rany trzeba wyciąć włosy w jej okolicy i obficie przemyć ją solą fizjologiczną oraz środkami antyseptycznymi. Należy wykonać znieczulenie nasiękowe lub przewodowe. Otarcia naskórka powinno oczyścić się szczoteczką chirurgiczną i natłuścić wazeliną. Z ran ciętych usunąć ciała obce, zkoagulować lub podkłuć krwawiące naczynia i zbliżyć jej ściany szwami lub plastrami. W ranach płatowych trzeba wyciąć nierówne brzegi i niedokrwione tkanki. Ubytek można pokryć przeszczepem z innego miejsca. Rany tłuczone, rąbane i szarpane powinno się oczyścić, usunąć jej dno, brzegi i martwe tkanki, a rany kąsane zostawiać otwarte.
W przypadku kąsanych, głębokich i umiejscowionych w okolicy krocza, pachwin, pachy należy wdrożyć profilaktykę antybiotykową.
Dominik Siutka
Rodzaje opatrunków i ich właściwości
