Leczenie otyłości

Otyłość jest stanem, w którym dochodzi do patologicznego nagromadzenia tkanki tłuszczowej w organizmie mimo przewyższającego go zapotrzebowania. Za otyłość uważa się wzrost masy tkanki tłuszczowej powyżej 25% masy ciała u kobiet i powyżej 15% u mężczyzn.

BMI

Do oznaczania stopnia otyłości wykorzystuje się wskaźnik BMI (Body Mass Index). Oblicza się go za pomocą wzoru:

BMI = masa ciała w kilogramach/(wzrost w metrach)2

Przyjmuje się następujące wartości wskaźnika:

  • <20 - niedowaga,
  • 20-25 - prawidłowa masa ciała,
  • 25-29 - nadwaga,
  • 30-34 - otyłość pierwszego stopnia,
  • 35-39 - otyłość drugiego stopnia,
  • >40 - skrajna otyłość trzeciego stopnia.

Wykazano, że osoby wykazujące wartość BMI w granicach dla prawidłowej masy ciała żyją dłużej niż osoby z wyższą lub niższą wartością wskaźnika.

Otyłość, w zależności od umiejscowienia nadmiaru tkanki tłuszczowej, możemy podzielić na dwa rodzaje:

  • otyłość brzuszną (trzewną) - występuje przy obwodzie talii powyżej 94 cm u mężczyzn i 80 cm u kobiet lub przy wykazaniu stosunku obwodu talii do biodra (wskaźnik talia-biodro, WHR) >1 u mężczyzn i 0,8 u kobiet.
  • otyłość udowo-pośladkową (gynoidalną) - występuje w przypadku gromadzenia się tkanki tłuszczowej na biodrach i udach.

Przyczyny otyłości

Otyłość uznaje się za jedną z najgroźniejszych chorób XXI wieku. W Polsce cierpi na nią 19% społeczeństwa i wartość ta rośnie. Na leczenie otyłości i chorób z niej wynikających wydaje się 21% budżetu przeznaczonego na służbę zdrowia.

Przyczyn otyłości jest wiele, choć najczęściej występuje ona w wyniku przekarmienia, złych nawyków żywieniowych, diety zbyt bogatej energetycznie jak na potrzeby organizmu, zmniejszenia lub całkowitego braku aktywności fizycznej, stresu, zaburzeń emocjonalnych i psychicznych, czynników kulturowych i rodzinnych. Do rzadziej spotykanych przyczyn należą uszkodzenie podwzgórza, zbyt mała lub zbyt duża masa urodzeniowa noworodka i stosowanie leków, takich jak leki przeciwpsychotyczne, glikokortykosteroidy, octan medroksyprogesteronu, leki przeciwdepresyjne, insulina, pochodne sulfonylomocznika i niektóre leki zmniejszające ciśnienie krwi.

Ważnym czynnikiem uczestniczącym w powstawaniu otyłości jest uwarunkowanie rodzinne. Szacuje się, że otyłość spowodowana czynnikami genetycznymi wynosi 20-70% przypadków. Jej dziedziczenie jest wielogenowe, więc nie da się zazwyczaj ustalić jednego "genu otyłości".

Różnicowanie otyłości z innymi chorobami

Poza powyższymi przyczynami otyłość może być objawem wielu chorób. Przykładowo są to: zespół Cushinga, niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, zespół Turnera, zespół wielotorbielowatych jajników i uszkodzenia podwzgórza. Może również rozwijać się jako objaw wrodzonych wad genetycznych, takich jak zespół Prasera i Williego, osteodystrofia Albrighta, zespół Bardeta i zespół Cohena.

Choroby będące następstwami otyłości

Otyłość może powodować rozwój innych ciężkich chorób. Najczęściej są to: choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, udar mózgu, ogniskowe segmentarne stwardnienie kłębuszków nerkowych, zakrzepica, nowotwory (odbytnicy, okrężnicy, gruczołu krokowego, piersi, macicy, jajnika), kamica żółciowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, bezdech nocny, zmniejszona wydolność fizyczna i zwiększona potliwość ogólna.

Otyłość razem z nadciśnieniem, zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i lipidowej określa się jako zespół metaboliczny. Zwiększa on istotnie ryzyko rozwoju insulinooporności, cukrzycy typu 2 i miażdżycy.

Należy również pamiętać, iż osoby otyłe często nie są w pełni akceptowane przez innych ludzi i samych siebie, co może prowadzić do pogorszenia funkcjonowania społecznego, rozwoju depresji i innych chorób psychicznych.

Leczenie otyłości

Aby skutecznie leczyć otyłość, potrzebna jest wielospecjalistyczna współpraca, na którą składa się dietetyk, lekarz, psycholog i rehabilitant.

Podstawowym postępowaniem jest wyrobienie w chorym właściwych nawyków żywieniowych poprzez wprowadzenie zrównoważonej diety. Dieta uważana jest za skuteczną, jeśli udaje się zmniejszyć masę ciała o 10% i utrzymać ją w ciągu pół roku. Należy również wprowadzić stały codzienny umiarkowany wysiłek aerobowy np. w postaci półgodzinnych spacerów szybkim krokiem, jazdy na rowerze itp. W większości przypadków wystarczy, gdy jako drogę powrotną z pracy wybierzemy spacer zamiast jazdy samochodem.

W niektórych przypadkach konieczna jest psychoterapia behawioralna ułatwiająca osiąganie celów i zmienianie szkodliwych dla zdrowia nawyków.

Leczenie farmakologiczne polega na podawaniu leków zmniejszających wchłanianie tłuszczów, węglowodanów lub hamujących ośrodek głodu. Obecnie dostępne są dwa środki: sibutramina i orlistat. Pomocne może być również przyjmowanie suplementów diety wpływających na wchłanianie pożywienia lub jego metabolizm np. L-karnityna.

Dominik Siutka

Metody leczenia otyłości