Przełyk (łac. esophagus) jest fragmentem przewodu pokarmowego łączącego gardło z żołądkiem. Funkcją przełyku jest jedynie transport pokarmu, nie zachodzi tu trawienie czy wchłanianie. Jego długość wynosi około 25 cm.
Budowa przełyku
Przełyk dzieli się na część szyjną, piersiową i brzuszną oraz posiada trzy zwężenia. Jego ściana zbudowana jest z 4 warstw: błony śluzowej - pokrytej nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym, błony podśluzowej, mięśniowej oraz przydanki. Błona śluzowa składa się z dwóch blaszek: właściwej (tkanki łączne właściwe) i mięśniowej (miocyty gładkie). Błona podśluzowa zbudowana jest z tkanki łącznej właściwej z włókien kolagenowych i sprężystych. Błona mięśniowa składa się z dwóch warstw włókien mięśniowych: wewnętrznej okrężnej i zewnętrznej podłużnej. Od zewnątrz przełyk pokryty jest przydanką łączącą przełyk z okolicznymi strukturami. Zbudowana jest ona z tkanki łącznej właściwej. W ścianie przełyku znajdują się gruczoły produkujące śluz.
Choroby przełyku
Do najczęściej występujących dolegliwości przełyku wymagających interwencji chirurgicznej należą: choroba refluksowa, achalazja, rak przełyku, nowotwory przełyku, zespół Mallory'ego-Weissa, uchyłki przełyku i błony przełyku. Poniżej znajduje się krótka charakterystyka wymienionych chorób.
Choroba refluksowa polega na zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku. Rozwija się w wyniku zaburzeń pasażu żołądkowego, zmian starczych przełyku, przepukliny rozworu przełykowego i powikłania po operacji okolicy wpustu. Objawia się zgagą, odbijaniem, wymiotami, zaburzeniami połykania (dysfagią), bólem gardła, chrypką i bólami w klatce piersiowej. Leczenie chirurgiczne wskazane jest przy braku poprawy lub progresji zmian chorobowych, mimo leczenia zachowawczego. Operacje dzielą się na endoskopowe i klasyczne. Wyróżnia się wiele metod leczenia endoskopowego, np. zakładanie stentów na dolny zwieracz przełyku, zakładanie szwów zwężających okolicę podwpustową żołądka, wstrzykiwanie do mięśniówki zwieracza kolagenu i inne. Leczenie chirurgiczne klasyczne polega na naszyciu dna żołądka na brzuszną część przełyku. Zabieg ten nazywa się metodą Nissena i może być wykonywany laparoskopowo.
Achalazja jest to trwały skurcz wpustu żołądka. Spowodowany jest zanikiem komórek nerwowych dolnego zwieracza przełyku. Stan ten powoduje zaleganie pokarmu co prowadzi do zapalenia przełyku i jego poszerzenia. Może to prowadzić do rozwoju raka przełyku. Choroba objawia się zaburzeniami połykania, kaszlem, krztuszeniem się, wymiotami, bólem w klatce piersiowej i zmniejszeniem masy ciała. Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, wykonuje się zabiegi endoskopowe rozszerzenia wpustu za pomocą balonu lub wstrzykując w zwieracz toksynę botulinową. Leczenie chirurgiczne polega na nacięciu zwieracza i naszyciu dna żołądka wokół przedniej ściany dolnej części wpustu.
Rak przełyku jest bardzo częstym nowotworem. Występuje głównie między 60 a 80 rokiem życia. Powstaje w wyniku częstego spożywania alkoholu, palenia tytoniu, spożywania gorących posiłków, solonych ryb, mięsa konserwowanego, choroby refluksowej, achalazji, uchyłków, zespołu Plummera-Vinsona oraz niedoboru witamin A, C, E i B12. Objawia się bólem i trudnością w czasie przełykania pokarmów, bólami za mostkiem, osłabieniem, nudnościami, wymiotami, osłabieniem, ubytkiem masy ciała i ostatecznie wyniszczeniem. Leczenie chirurgiczne polega na przeprowadzeniu częściowym lub całkowitym wycięciu przełyku i regionalnych węzłów chłonnych. Ciągłość przewodu pokarmowego odtwarzana jest poprzez przyszycie żołądka do resztki przełyku lub odtwarzając przełyk z okrężnicy. Do operacji kwalifikowani są chorzy, u których nowotwór ograniczony jest do przełyku i nie nacieka okolicznych narządów. Większość chorych kwalifikowana jest tylko do leczenia paliatywnego, czyli łagodzącego skutki choroby.
Łagodne nowotwory to najczęściej zmiany nienabłonkowe, takie jak mięśniaki gładkokomórkowe, torbiele i polipy. Należy je usuwać za pomocą zabiegów endoskopowych.
Zespół Mallory'ego-Weissa to pęknięcie błony śluzowej przełyku i wpustu. Spowodowany jest intensywnymi wymiotami, kaszlem i drgawkami. Objawia się wymiotami krwistą lub fusowatą treścią. Leczenie chirurgiczne polega na endoskopowej sklerotyzacji źródła krwawienia.
Uchyłki przełyku to uwypuklenie ściany przełyku. Spowodowane są procesami zapalnymi toczącymi się w przełyku, zwężeniem i achalazją. Objawiają się zaburzeniami połykania, uciskiem za mostkiem, wymiotami, kaszlem, przykrym zapachem z ust. Leczenie chirurgiczne polega na wykonaniu zabiegu egzofagotomii w celu zniesienia przeszkody w pasażu. Duże uchyłki są wycinane w całości, natomiast małe leczy się przecinając mięsień pierścienno-gardłowy.
Błony przełyku są to struktury utworzone z błony śluzowej i podśluzowej. Zazwyczaj nie wywołują objawów. Niekiedy powodują zaburzenia połykania. Leczenie polega na endoskopowym nacięciu błony lub rozszerzeniu przełyku.
Dominik Siutka
Choroby przełyku
