Skóra (łac. cutis) jest narządem odgrywającym ważne funkcje w organizmie człowieka. Osłania inne narządy wewnętrzne, spełniając tym samym rolę ochronną, utrzymuje równowagę wodną, reguluje ciepłotę ciała i jest narządem czucia. Bierze udział w procesach odpornościowych i produkuje witaminę D.
Budowa skóry
Skóra zbudowana jest z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Zawiera ponadto gruczoły łojowe, potowe oraz mieszki włosowe. Naskórek składa się z pięciu warstw: podstawnej, kolczystej, ziarnistej, jasnej i zrogowaciałej. Komórki naskórka zwane keratynocytami leżą na błonie podstawnej oddzielającej je od skóry właściwej. Skóra właściwa składa się z dwóch warstw: brodawkowej i siateczkowatej. W jej obrębie znajdują się również naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy i gruczoły. W skórze występują dwa rodzaje gruczołów: potowe i łojowe. Wytworami skóry są włosy i paznokcie.
Rany skóry goją się za pomocą trzech mechanizmów:
- rychłozrostu - goją się w ten sposób rany czyste i prawidłowo zszyte;
- ziarninowania - goją się w ten sposób rany zanieczyszczone i niezszyte, proces polega na wytworzeniu w dnie rany ziarniny i narastaniu od brzegów naskórka;
- gojenia pod strupem - w taki sposób goją się oparzenia i otarcia naskórka.
Wśród powikłań mogących rozwijać się w wyniku zranienia skóry są krwawienia, krwiaki, ropnie oraz rozwój bliznowca i rozejście się rany.
Choroby skóry
W obrębie skóry mogą powstawać włókniaki, tłuszczaki, naczyniaki i cysty naskórkowe, zmiany nowotworowe, które w niektórych przypadkach powinny zostać chirurgicznie usunięte.
Nowotwory łagodne skóry
Wśród nowotworów łagodnych wyróżniamy:
- brodawkę zwykłą - zwaną inaczej kurzajką, występuje w postaci grudki o nierównej powierzchni, umiejscowionej na dłoniach, stopach lub twarzy, usuwa się je za pomocą elektrokoagulacji lub krioterapii;
- brodawkę łojotokową - występuje pod postacią wyniosłej, dobrze odgraniczonej i mogącej rogowacieć grudki, rozwija się na twarzy, tułowiu i powierzchni grzbietowej rąk, usuwa się ją, wycinając chirurgicznie lub za pomocą krioterapii;
- kaszaka - jest to torbiel gruczołu łojowego pod postacią kulistego, elastycznego guzka, łatwo ulegającego zakażeniu, leczenie polega na jego chirurgicznym usunięciu łącznie z torebką;
- włókniaka - miękki, workowato zwisający guzek o barwie skóry, leczenie polega na jego chirurgicznym usunięciu;
- znamiona barwnikowe - liczne zmiany naskórkowe i skórne występujące na całym ciele, usuwa się je chirurgicznie;
- naczyniaki krwionośne - sinoczerwone zmiany umiejscowione głównie na owłosionej skórze głowy i na twarzy, leczenie polega na podwiązaniu naczyń doprowadzających lub napromieniowaniu.
Stany przednowotworowe skóry
- Rogowacenie starcze (słoneczne) - zmiana o żółtobrunatnym zabarwieniu i nierównej powierzchni. Występuje na czole i grzbietowej powierzchni rąk. Rozwija się w wyniku działania promieni słonecznych. Leczenie polega na krioterapii lub stosowaniu specjalnych kremów i maści.
- Uszkodzenie rentgenowskie skóry - rozwija się w wyniku działania promieni rentgenowskich. Występuje w postaci stwardnień, przebarwień, rogowacenia i owrzodzeń. Leczenie polega na wycięciu zmiany i zastąpieniu jej przeszczepem skóry.
- Plama soczewicowata - płaska, brązowo zabarwiona zmiana umiejscowiona na twarzy i szyi. Na jej podłożu może rozwinąć się czerniak. Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu.
Rak skóry
Rozwija się po sześćdziesiątym roku życia na odsłoniętych częściach ciała. Powstaje w wyniku działania promieni słonecznych. Występuje w dwóch postaciach. Pierwszą jest rak podstawnokomórkowy. Występuje częściej pod postacią niezapalnego guzka otoczonego jasnym wałem. Leczenie polega na jego chirurgicznym usunięciu. Drugi, rak kolczystokomórkowy, występuje rzadko. Jest bardziej złośliwy i daje przerzuty do węzłów chłonnych. Ma wygląd brodawki lub owrzodzenia, nacieka podłoże i otoczony jest wałowatymi brzegami. Leczenie również polega na wycięciu zmiany.
Czerniak
Najgroźniejszą chorobą skóry jest czerniak. To nowotwór złośliwy rozwijający się z melanocytów skóry i błon śluzowych. Częstość jego występowania wzrasta po 50 roku życia. Czynnikami ryzyka czerniaka są: wcześniejsze zachorowanie na tą chorobę, występowanie rodzinne, znamiona barwnikowe na skórze, jasna skóra, rude włosy, niebieskie oczy i skłonność do oparzeń słonecznych.
Wpływ na rozwój choroby mają zaburzenia genetyczne oraz szkodliwe działanie promieniowania ultrafioletowego. Promieniowanie powoduje powstawanie mutacji kodu genetycznego, wydzielanie czynników wzrostowych i osłabienie mechanizmów obronnych skóry. W wyniku tych procesów powstaje utleniona melanina powodująca uszkodzenie DNA.
Leczenie czerniaka polega na całkowitym usunięciu zmiany z marginesem zdrowych tkanek i najbliższym węzłem chłonnym. Stosuje się dodatkowo izolowaną kończynową chemioterapię polegającą na dotętniczym podaniu dużych dawek leku cytostatycznego.
Dominik Siutka
Choroby skóry
