Tarczyca

Reklama

Tarczyca (łac. glandula thyroidea) jest gruczołem endokrynnym (wydzielania wewnętrznego), znajduje się z przodu od przewodu krtaniowo-tchawiczego i obejmuje go podkowiasto.

Budowa tarczycy

Tarczyca składa się z dwóch płatów bocznych (prawego i lewego) i znajdującej się między nimi węziny. Czasami może występować również dodatkowy płat w postaci wąskiego wyrostka. Masa tarczycy wynosi 30-60 g. Może dochodzić do jej powiększenia w czasie ciąży, w zależności od cyklu miesiączkowego i w przebiegu jej chorób. Tarczyca otoczona jest dwuwarstwową torebką łącznotkankową. Wewnętrzna jej warstwa wnika w postaci beleczek w głąb narządu. Warstwa zewnętrzna obejmuje również przytarczycę. Miąższ tarczycy zbudowany jest w postaci pęcherzyków, w których przechowywane są hormony produkowane przez jej komórki.

Funkcje tarczycy

Tarczyca produkuje hormony: trijodotyroninę/trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) oraz kalcytoninę. Hormony tarczycy są ważne dla rozwoju fizycznego i psychicznego, wpływają na rozwój ośrodkowego układu nerwowego, są ważne dla prawidłowego wzrostu (T3), wpływają na metabolizm i gospodarkę wapniowo-fosforową organizmu (kalcytonina).

Tyroksyna - hormon biorący udział w regulowaniu metabolizmu organizmu. Pobudza procesy utleniania w tkankach, rozpad tkanki tłuszczowej i wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. Jest niezbędny do właściwego rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka. Bierze udział w regulacji czynności narządów płciowych.

Trójjodotyronina - wykazuje działanie podobne do tyroksyny tylko słabsze.

Kalcytonina - hormon biorący udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Produkowany jest przez komórki C tarczycy. Powoduje zmniejszenie stężenia wapnia we krwi poprzez hamowanie jego uwalniania z kości.

Choroby tarczycy

Zabiegi chirurgiczne wykonywane na tarczycy są związane zwykle z występowaniem wola, gdy występują objawy uciskowe lub podejrzenie zmiany nowotworowej oraz gruczolaka i raka tarczycy. W takich przypadkach dokonywane jest całkowite (totalis) lub częściowe (subtotalis) wycięcie tarczycy (strumectomia, tyroidektomia).

Wole

Wole obojętne jest najczęstszą chorobą tarczycy, bo stanowiącą aż 50% przypadków. Jest to każdorazowe powiększenie wielkości tarczycy bez zaburzenia jego funkcji. Wole może być guzkowe lub rozlane. Guzki w tarczycy występują u 10% społeczeństwa. Choroba najczęściej spowodowana jest niedoborem jodu w pożywieniu oraz w stanach jego największego zapotrzebowania, np. ciąży, przekwitania i pokwitania.

Choroba objawia się powiększeniem tarczycy mogącą powodować chrypkę i trudności w połykaniu (dysfagia). Bardzo duże wola mogą uciskać drogi oddechowe i żyły w śródpiersiu, powodując duszność i zastój krwi w żyłach głowy i szyi.
Diagnostyka wola obojętnego powinna obejmować badanie USG i biopsję cienkoigłową (BAC). Szczególnie guzki w tarczycy o średnicy większej od 10 mm wymagają biopsji i badana cytologicznego w kierunku choroby nowotworowej.

Leczenie polega na suplementacji jodem. Zabiegi operacyjne wykonuje się w przypadku rozpoznania procesu nowotworowego, ucisku tarczycy na przełyk, drogi oddechowe i duże naczynia. Leczenie polega na wykonaniu zabiegu subtotalnego lub totalnego usunięcia tarczycy.

Wole guzowate nadczynne (choroba Plummera) to powiększenie tarczycy spowodowane guzkami, powodujące nadczynność tarczycy. Leczenie polega na wycięciu takiej ilości gruczołu, aby znieść nadczynność i nie uzyskać niedoczynności. Zabieg ten nazywa się tyreoidektomią subtotlaną.

Wole rozlane toksyczne (choroba Gravesa-Basedowa) to najczęstsza, bo stanowiąca 60%, przyczyna nadczynności tarczycy. Objawia się triadą Basedowa, do której zalicza się wole, wytrzeszcz gałek ocznych i częstoskurcz nadkomorowy. Leczenie polega na wycięciu całego gruczołu, czyli przeprowadzeniu tyreoidektomii totalnej.

Wole niedoczynne to zespół objawów spowodowanych niedoborem hormonów tarczycy. Zaliczamy do nich obrzęki, ochrypły głos, suchość, zimna, łuszczącą się skórę, zaparcia, zaburzenia czynności serca, zwiększenie masy ciała i spowolnienie psychoruchowe. Leczenie chirurgiczne przeprowadza się w przypadku ucisku wola na sąsiednie struktury i wykryciu choroby nowotworowej.

Przebieg operacji tarczycy

Zabieg rozpoczyna się od ustalenia ruchomości fałdów głosowych, aby uniknąć ich uszkodzenia. Dostęp do pola operacyjnego uzyskuje się za pomocą cięcia kołnierzowego na szyi lub w przypadku naciekania wola na śródpiersie, przecięcie mostka. Poza wycięciem guzków stosuje się zabiegi termoablacji, chemioablacji i laseroterapii. Wśród powikłań operacji tarczycy najczęściej obserwuje się krwotoki, niedoczynność gruczołów przytarczycowych, jedno- lub obustronne uszkodzenie nerwów krtaniowych wstecznych, wole nawrotowe, przełom tarczycowy, zrosty i bliznowce.

Dominik Siutka

Rak i wycięcie tarczycy