Rak trzustki

Reklama

Rak trzustki pozostaje nowotworem, który ma jedno z najgorszych rokowań. Pomimo wprowadzenia w ostatnim okresie czasu wielu nowych metod diagnostycznych i rozpowszechnieniu o wiele starszych, wciąż w wielu przypadkach jest on rozpoznawany za późno - w stadium, w którym nie można już wykonać radykalnej operacji leczącej. Równocześnie obserwuje się stały wzrost zachorowań na ten typ nowotworu. Rozpoznanie raka trzustki powinno obligować do jak najszybszego wykonania pełnej diagnostyki przedoperacyjnej, a następnie do leczenia chirurgicznego, ponieważ tylko ono daje pacjentowi szansę na pełne wyleczenie. Operacja powinna być wykonywana w ośrodku o dużym doświadczeniu, ponieważ operacja usunięcia głowy trzustki wraz z dwunastnicą (zazwyczaj połączona z resekcją dalszej części żołądka) należy do jednego z najbardziej skomplikowanych technicznie zabiegów operacyjnych i wiąże się z dużym ryzykiem powikłań we wczesnym okresie pooperacyjnym. Pacjenci poddani operacji powinni pozostawać przez długi okres pod opieką doświadczonego ośrodka onkologicznego i chirurgicznego. Pacjenci, którzy w chwili rozpoznania raka trzustki nie kwalifikują się do leczenia radykalnego powinni być kompleksowo leczeni paliatywnie, aby zminimalizować objawy rozwijającego się nowotworu i zapewnić możliwie maksymalnie wysoki komfort życia.

Epidemiologia raka trzustki

  • 3% nowotworów złośliwych.
  • 8-12 nowych przypadków na 100 tys. na rok.
  • W USA rocznie rozpoznaje się ok. 32000 nowych przypadków. Zajmuje on 4. miejsce pod względem przyczyn zgonu z powodu nowotworu w tym kraju.
  • Całkowite przeżycia wynoszą: 1 rok – 21%, 5 lat – zaledwie około 4%; a w przypadków guzów resekcyjnych przeżycie 5-letnie 17%; mediana przeżycia po resekcjach paliatywnych wynosi około 11 miesięcy, a po zabiegach paliatywnych (zespolenia omijające) średnio 6-8 miesięcy.
  • Częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet standaryzowane współczynniki zachorowalności wynoszą odpowiednio 6,9 oraz 4,2/100.000.
  • Częściej w populacji czarnej niż białej.
  • Zwykle występuje w 7. i 8. dekadzie życia.
  • Najczęściej zlokalizowany jest w głowie trzustki (75%), przy czym u kobiet częściej stwierdzany jest w trzonie i ogonie trzustki.
  • Obserwuje się stały wzrost zachorowalności na raka trzustki.

Czynniki ryzyka w raku trzustki

  1. palenie tytoniu (RT występuje 2 do 3 razy częściej niż u osób niepalących),
  2. ekspozycja zawodowa na działanie niektórych czynników chemicznych (benzydyna i β-naftylamina),
  3. wrodzone zapalenie trzustki (różniące się od PZT jedynie wczesnym początkiem oraz wpływem czynników genetycznych - gen autosomalny dominujący z niepełną penetracją),
  4. wieloletnie PZT,
  5. osoby z wieloletnią cukrzycą,
  6. pacjenci po resekcjach żołądka,
  7. czynniki dietetyczne (nadmierne spożycie tłuszczów),
  8. rodzinne zespoły występowania nowotworów,
    • związane m.in. z mutacją genu p16INK4 (inaktywowany w 95% raków trzustki),
    • mutacje K-ras (w ponad 85% wycinków tkankowych),
    • p53 (inaktywowany w 50-70% raków trzustki),
    • DPC 4 (inaktywowany w 50% raków trzustki),
    • BRCA 2 (mutacja występuje w 7% przypadków raków trzustki),
    • inne: CDKN2A, MADH4/SMAFD4/DCP4,
  9. zwiększoną predyspozycję do zachorowania na raka trzustki wykazują także osoby obciążone,
    • FAMMM – dziedziczny rak piersi lub jajnika, rodzinny nietypowy wieloznamionowy zespół czerniaka,
    • zespół Peutza i Jeghersa,
    • dziedziczny rak jelita grubego i odbytnicy niezwiązany z polipowatością (HNPCC),
    • rodzinna polipowatość gruczolakowata jelita grubego (FAP).
  10. ekspresja czynników wzrostu i nabłonkowego receptora czynnika wzrostu C-erb B-2 i C-erb B-3 – różnorodne kombinacje zmian molekularnych, związane z agresywnością komórek raka trzustki, mogą prowadzić do gwałtownego postępu choroby.

Nie potwierdzono wpływu na częstość zachorowania na raka trzustki:

  • otyłość,
  • kamica żółciowa,
  • nadużywanie alkoholu.

Objawy kliniczne raka trzustki

Częste:

  • bóle u 70% w nadbrzuszu lub w lewym podżebrzu, nasilające się przy leżeniu na plecach, a ustępujące w pozycji siedzącej. Obecność bólu promieniującego do pleców zazwyczaj oznacza nieresekcyjność guza,
  • utrata masy ciała, jako znaczący klinicznie uznaje się spadek o ≥10% masy ciała. Występuje u około 90% chorych,
  • żółtaczka występuje u około 90% chorych w momencie rozpoznania, charakterystyczna się znaczna bezbólowa żółtaczka z świądem skóry.

Inne objawy niecharakterystyczne:

  • nudności, wymioty,
  • biegunki tłuszczowe mogą występować w guzach zlokalizowanych w wyrostku haczykowatym trzustki i powodujących niedrożność przewodu trzustkowego, ale nie przewodu żółciowego wspólnego,
  • zaparcia,
  • wstręt do jedzenia,
  • OZT czasami może być pierwszym objawem raka trzustki.

Rzadkie:

  • nieprawidłowa tolerancja glukozy u około 5%,
  • wyczuwalny palpacyjnie pęcherzyk żółciowy u 10-30% chorych (objaw Courvoisiera lub Blumera),
  • wyczuwalny guz w nadbrzuszu,
  • wędrujące zakrzepowe zapalenie żył (objaw Trousseau), spowodowany wydzielaniem przez komórki raka PAF (czynnik aktywujący płytki) i prokoagulantów,
  • krwotoki żołądkowo-jelitowe,
  • puchlina,
  • spleno- i/lub hepatomegalia.

Patomorfologia raka trzustki

Adenocarcinoma ductale - rak gruczołowy z nabłonka przewodów trzustkowych - 80-90%

Pozostałe 10% to:
Carcinoma gigantocellulare - raki anaplastyczne olbrzymiokomórkowe
Carcinoma adenoplanoepitheliale - rak mieszany gruczołowo-płaskonabłonkowy
Carcinoma mucinosum, gelatinosum - rak śluzotwórczy

Wyjątkowo rzadko występuje:
Carcinoma acinocellulare - rak z komórek zrazikowych trzustki

Poza tym może wystąpić pierwotnie rak drobnokomórkowy, podobny jak w płucach, czasem skojarzony w ekotopowym wydzielaniem ACTH lub hiperkalcemią

Bibliografia:

  • Interna Harrisona wyd. XIV.
  • Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych u dorosłych, red. M. Krzakowski; Polska Unia Onkologii.
  • Schneider W., Siveke J.T., Eckel F. i wsp.: Pancreatic cancer: Basic and clinical aspect. Gastroenterology, 2005; 128: 1606-1625.
  • Choroby wewnętrzne, red. Szczeklik A., 2006.
  • ACS Surgery: Principles and Practice, 2005.
  • Patomorfologia, znaczy słowo o chorobie, red. Stachura J., Domagała W.; 2005.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje