Urologia

Urologia jest działem chirurgii zajmującym się chirurgicznym leczeniem schorzeń nerek, dróg moczowych oraz męskich narządów płciowych. Do najczęstszych dolegliwości urologicznych należy kamica nerkowa, rak nerki, rak pęcherza, zwężenie cewki moczowej, refluks pęcherzowo-moczowodowy, łagodny przerost prostaty, rak prostaty, nietrzymanie moczu oraz choroby jąder.

Większość zabiegów urologicznych wykonuje się przezcewkowo, dzięki czemu udaje się zminimalizować inwazyjność tych zabiegów. W szczególnych przypadkach zabiegi nadal wykonuje się z otwarciem powłok brzusznych. 

Objawy chorób urologicznych

Do najczęstszych objawów chorób urologicznych zaliczają się kolka nerkowa, krwiomocz, pieczenie w czasie oddawaniu moczu, parcie naglące, nietrzymanie moczu oraz inne zaburzenia w oddawaniu moczu i niepłodność. Objawy zależą od schorzenia i jego stopnia zaawansowania.

Wszystkie objawy urologiczne możemy podzielić na kilka grup:

  • zaburzenia oddawania moczu - zaliczamy do nich bezmocz, zatrzymanie moczu, skąpomocz, wielomocz, częstomocz, utrudnione wydalanie moczu, nietrzymanie moczu, bezwiedne moczenie paradoksalne, bezwiedne moczenie nocne, parcie naglące, bolesne oddawanie moczu i przerywany cienki strumień moczu;
  • zespoły bólowe - zaliczamy do nich kolkę nerkową, bóle przewlekłe, bóle podbrzusza, bóle cewki moczowej, bóle jąder;
  • zmiany w oddawaniu moczu - zaliczamy do nich krwiomocz, krwiomocz pourazowy, krwiomocz końcowy, zmętnienie moczu, ropomocz;
  • nieprawidłowości anatomiczne - grupa ta dzieli się na wady anatomiczne i guzy, do wad zaliczamy: stulejkę, spodziectwo, wierzchniactwo, wnętrostwo, wynicowanie pęcherza i załupek;
  • nadciśnienie pochodzenia nerkowego.

Kolka nerkowa objawia się gwałtownym, silnym bólem w okolicy lędźwiowej i podżebrowej, promieniującym do pęcherza moczowego, jąder lub warg sromowych. Towarzyszą jej wzdęcia i wymioty, ból przy dotykaniu okolicy nerki, zmniejszenie ilości wydalanych gazów, niepokój i niekiedy oddawanie krwisto zabarwionego moczu.

Stan ten rozwija się w wyniku powstania przeszkody uniemożliwiającej odpływ moczu np. kamica, zwężenie i obrzęk ujścia miedniczkowo-moczowodowego, skrzepów, fragmentów tkanek w moczowodzie, ucisku z zewnątrz i nacieku przez nowotwory na moczowód.

Leczenie polega na podawaniu leków przeciwbólowych i rozkurczowych, usunięcie zalegającego moczu poprzez punkcję nerki lub nakłucie moczowodu oraz wykonanie zabiegu usunięcia zwężenia.

Krwiomocz jest to obecność krwi w moczu widocznej gołym okiem lub pod mikroskopem (krwiomocz mikroskopowy). Wśród przyczyn krwiomoczu wyróżniamy kamicę nerkową, nowotwory nerki, pęcherza i stercza, zapalenie nerki i pęcherza oraz gruźlicę. Krwiomocz może być również spowodowany urazem układu moczowego np. po wypadku.

Diagnostyka urologiczna

W celu diagnostyki chorób urologicznych wykonuje się wiele specyficznych badań. Oprócz standardowych zdjęć rentgenowskich oraz USG, w tym USG przezodbytniczego, wykonuje się rezonans magnetyczny, tomografię komputerową, cystoskopię, scyntygrafię nerek, uroflowmetrię, urografię, ureterocystografię mikcyjną czy ureteropielografię wstępującą.

Urografia to badanie polegające na podaniu dożylnie kontrastu i wykonaniu 3–4 zdjęć RTG uwidaczniających zarysy dróg moczowych.

Pielografia polega na podaniu poprzez cewnik moczowodowy, wprowadzony do miedniczki nerkowej, 5-10 ml środka kontrastowego i uzyskaniu obrazu miedniczki oraz kielichów nerkowych w wykonanym zdjęciu RTG.

Cystografia mikcyjna to zabieg służący do wykrycia cofania się moczu z pęcherza do moczowodów. Polega na wypełnieniu pęcherza kontrastem za pomocą cewnika i wykonaniu 3 zdjęć RTG: po wypełnieniu pęcherza, w trakcie oddawania moczu, po jego oddaniu. Cofający się mocz zostaje uwidoczniony na zdjęciu.

Uretrografia to zabieg służący do wykrycia zmian chorobowych cewki. Może być wstępująca, gdy podaje się kontrast do cewki, oraz zstępująca, gdy kontrast podaje się do pęcherza przez cewnik lub nakłucie nadłonowe.

Angiografia nerkowa polega na wprowadzeniu cewnika przez tętnicę udową do tętnicy nerkowej i podaniu kontrastu. Pozwala to uwidocznić całą nerkę i odszukać jej patologie.

Cystometria polega na mierzeniu ciśnienia śródpęcherzowego w czasie napełniania się pęcherza i podczas mikcji.

Scyntygrafia to badanie polegające na podaniu pacjentowi środka promieniotwórczego swoistego dla danej tkanki (np. nowotworowej) i odczytanie miejsc jego gromadzenia za pomocą specjalnych czujników.

Cewnikowanie pęcherza

Jest podstawowym zabiegiem urologicznym. Polega na wprowadzeniu cewnika przez cewkę moczową do pęcherza. Zabieg musi być wykonywany w sterylnych warunkach, aby uniknąć zakażenia. Cewniki mogą być gumowe, plastikowe lub metalowe. Głównymi wskazaniami do wykonania cewnikowania są: zatrzymanie moczu, zwężenie cewki, mocznica, zaleganie moczu, tamponada pęcherza, pęcherz neurogenny i potrzeba kontroli diurezy w czasie i po operacji.

Dominik Siutka

Schorzenia narządów układu moczowego i ich leczenie