Biopsja prostaty

Biopsja prostaty jest ostatnim etapem diagnostyki wykonywanym w celu wykluczenia/potwierdzenia obecności raka gruczołu krokowego, po badaniu stężenia PSA, ocenie gruczołu per rectum oraz TRUS. Przezodbytnicza biopsja gruboigłowa stercza umożliwia pobranie wycinków tkanki gruczołu krokowego i późniejszą ocenę ich przez histopatologa. Badanie to, oprócz stwierdzenia nowotworu, określa także stopień jego złośliwości, wyrażony w tzw. skali Gleasona. Skala ta bezpośrednio koreluje z rokowaniem. Wprowadzenie przezodbytniczej biopsji gruczołu krokowego do standardu postępowania w przypadku podejrzenia nowotworów prostaty stanowiło przełom we wczesnym ich wykrywaniu, a co za tym idzie, pozwala na wczesne podjęcie radykalnego leczenia.

Wskazania do biopsji stercza

Należą do nich:

  • podejrzenie raka gruczołu krokowego w związku z wysokim poziomem PSA,
  • stwierdzenie nieprawidłowości w badaniu per rectum,
  • utrzymujące się podwyższone stężenie PSA mimo wcześniejszego prawidłowego wyniku histopatologicznego biopsji prostaty,
  • wcześniejsza biopsja prostaty nie wykazała komórek nowotworowych, ale stwierdzono w niej komórki o nieprawidłowej budowie.

Przebieg biopsji

Biopsja gruczołu krokowego wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym (lignocaina w żelu). Istnieje także możliwość wykonania jej w krótkim znieczuleniu dożylnym, jednak konieczna do tego jest obecność anestezjologa. Pacjent podczas biopsji ułożony jest na boku. Po znieczuleniu odbytnicy urolog wprowadza sondę transrektalną USG. Całość biopsji wykonywana jest pod kontrolą TRUS. Po ocenie gruczołu krokowego nakłuwając prostatę igłą w regularnych odstępach pobiera się od 6 do 12 wycinków stercza.

Czasami istnieje konieczność pobrania większej liczby wycinków. Dla samego pacjenta, dzięki znieczuleniu, moment pobrania wycinka z gruczołu krokowego odczuwany jest jako delikatne ukłucie. Po biopsji gruczołu krokowego pacjent może odczuwać niewielki dyskomfort w okolicy krocza i odbytnicy. Krwawienie z odbytnicy może utrzymywać się zazwyczaj przez 2-3 dni po biopsji stercza, natomiast domieszka krwi w nasieniu może pojawiać się nawet do miesiąca. Czasem krew może pojawić się także w moczu, jednak nie jest to stan wymagający interwencji ze strony lekarza. Zazwyczaj takie krwawienie ustępuje samoistnie.

Powikłania biopsji stercza

Możliwe powikłania po biopsji stercza:

  • zapalenie gruczołu krokowego,
  • krwawienie z odbytnicy,
  • krwawienie z cewki moczowej,
  • zatrzymanie moczu.

Wyniki biopsji

Po pobraniu wycinki gruczołu krokowego są wysyłane do pracowni histopatologicznej, gdzie są oceniane przez biegłego lekarza. Histopatolog podaje wynik biopsji gruczołu krokowego w tzw. skali Gleasona. Skala ta służy do określenia dwóch dominujących pod względem objętości typów komórek nowotworowych i bezpośrednio koreluje z rokowaniem choroby. W oparciu o wynik biopsji pacjent jest kwalifikowany do dalszego leczenia.

Skala Gleasona jest pięciostopniowa i odzwierciedlająca obraz tkanki nowotworowej badanej pod mikroskopem. Stopień 1 przypisany jest komórkom nowotworowym określanym jako wysoko zróżnicowane, czyli najbardziej przypominające swoją budową prawidłowe komórki gruczołu krokowego. Stopień 5 zaś przypisany jest komórkom określanym jako nisko zróżnicowanym, czyli komórką praktycznie nie przypominającym prawidłowych komórek prostaty i wykazujących duży potencjał naciekania sąsiadujących tkanek.

Bardzo rzadko zdarza się, aby rak gruczołu krokowego wykazywał całkowitą jednorodność swojej budowy cytologicznej. Dlatego zapis wyniku biopsji podawany jest w postaci sumy (suma Gleasona, Gleason score) dwóch dominujących rodzajów komórek nowotworowych w danym preparacie. Suma Gleasona zawiera się w przedziale od 2 (1+1) do 10 (5+5). Po ocenieniu wycinków biopsji histopatolog określa dwa najczęściej występujące typy komórek nowotworowych i nadaje im wartość według skali Gleasona (od 1 do 5). Następnie określa, który typ jest dominujący, a który drugi co do częstości. W końcu wylicza sumę Gleasona dodając do siebie obie wartości. Zapis wyniku badania histopatologicznego przybiera postać równania np. Gleason 4+2=6. Oznacza to, że w danym preparacie dominują komórki oceniane na 4 punkty w skali Gleasona, a drugie co do częstości - 2. Suma Gleasona wyniosła zaś 6.

Interpretacja wyników

Stopnie Gleasona przekładają się na agresywność nowotworu. Wraz ze wzrostem wyniku sumy Gleasona rośnie złośliwość nowotworu - komórki raka są nisko zróżnicowane i mają duży potencjał do naciekania sąsiednich struktur i dawania przerzutów. Z kolei rak gruczołu krokowego zbudowany z komórek wysoko zróżnicowanych rozwija się wolniej i ma mniejszą tendencję do rozprzestrzenienia się poza gruczoł krokowy. Dlatego na podstawie sumy Gleasona możemy przewidzieć prawdopodobieństwo wystąpienia przerzutów.

  • suma Gleasona 2-4 - niski stopień agresji nowotworu,
  • suma Gleasona 5-7 - umiarkowany stopień agresji nowotworu,
  • suma Gleasona 8-10 - bardzo wysoki stopień agresji nowotworu.

Bardzo istotna jest też nie tylko suma Gleasona, ale także kolejność zapisu w równaniu. Wynika to z tego, że pierwsza liczba oznacza dominującą strukturę w utkaniu nowotworu gruczołu krokowego, zaś druga liczba kolejną, co do częstości, strukturę. Tak więc zapis 4+2 =6 oznacza potencjalnie gorzej rokującą sytuację niż zapis 2+4=6. Choć suma jest ta sama, to u pierwszego pacjenta przeważają komórki mniej zróżnicowane i co za tym idzie - groźniejsze.

Lekarz Marcin Buczek

Bibliografia:

  • Urologia, pod red. A. Borkowskiego.
  • Podstawowe operacje urologiczne, pod red. P. Albersa i A. Heidenreicha.

Znajdź najlepszego lekarza