Przyczyny krwiomoczu

Krwiomoczem (łac. Haematuria) nazywamy obecność krwinek czerwonych (erytrocytów) w moczu w ilości przekraczającej uznaną normę (trzy erytrocyty "w polu widzenia" w badaniu ogólnym moczu). Domieszka krwi w moczu może, ale nie musi, powodować zmiany jego zabarwienia. Dlatego ze względu na charakter, krwiomocz można podzielić na makroskopowy i mikroskopowy.

Podział krwiomoczu

Krwiomocz makroskopowy, czyli widoczny gołym okiem - oddana porcja moczu, nieoczekiwanie dla pacjenta, okazuje się być mętna i zabarwiona na czerwonobrunatny kolor. Ten typ krwiomoczu świadczy o obecności znacznej ilości erytrocytów w moczu.

Krwiomocz mikroskopowy (tzw. krwinkomocz) można stwierdzić dopiero przy użyciu mikroskopu; dotyczy to sytuacji, w której podczas badania osadu moczu uwidaczniają się dość liczne erytrocyty, tzn. powyżej trzech erytrocytów w polu widzenia mikroskopu.

O czym świadczy krwiomocz?

Krwiomocz, chociażby jednorazowy, należy zawsze traktować jako bardzo ważny i niepokojący objaw, który często może być pierwszym i jedynym objawem poważnego zagrożenia. Dlatego wystąpienie krwi w moczu jest stanem, który koniecznie wymaga konsultacji z lekarzem. Niestety dość często objaw ten jest przez pacjentów lekceważony, tym częściej, gdy ustępuje samoistnie i nie towarzyszą mu inne niepokojące objawy.

Choć krwiomocz najczęściej związany jest z chorobami układu moczowego (choroby miąższu nerek oraz dróg odprowadzających mocz z nerek - kielichów i miedniczek nerkowych, moczowodów, pęcherza moczowego, cewki moczowej) i narządów płciowych męskich (gruczoł krokowy), należy pamiętać, że występuje on także, gdy choroba umiejscowiona jest poza układem moczowym - m.in. zaburzenia krzepnięcia krwi, niektóre leki, choroby ogólnoustrojowe.

Dlatego problemem krwiomoczu zajmują się zarówno urolodzy (lecząc chirurgicznie), jak i nefrolodzy (lecząc internistycznie). Najistotniejszym elementem w diagnostyce krwiomoczu jest ustalenie jego źródła, zwłaszcza że może on pochodzić ze wszystkich pięter układu moczowego.

Przyczyny krwiomoczu

Podstawowe przyczyny krwiomoczu:

  1. Nowotwory układu moczowego i płciowego (nowotwory nerek, pęcherza moczowego, miedniczki nerkowej i moczowodów, rak gruczołu krokowego, nowotwory cewki moczowej, choroby nowotworowe naciekające na drogi moczowe z zewnątrz) - jest to najczęstsza przyczyna krwiomoczu. Bardzo często krwiomocz jest pierwszym i jedynym objawem rozwijającej się choroby nowotworowej. Cechuje się on widoczną w moczu domieszką świeżej krwi oraz obecnością różnej wielkości skrzepów. Może on ustępować samoistnie i nie nawracać przez długi czas, jednak nie powoduje to zahamowania postępu choroby nowotworowej. Charakterystyczny dla tej przyczyny krwiomoczu jest brak jakichkolwiek dolegliwości bólowych. Dlatego "bezbólowy" krwiomocz uważa się za objaw nowotworu układu moczowego tak długo, dopóki nie wykluczy się jego istnienia badaniami diagnostycznymi. Dopiero wówczas można szukać innej przyczyny.
  2. Kamica układu moczowego - najczęściej przebiega pod postacią krwinkomoczu; zazwyczaj obecne są także dolegliwości bólowe, spowodowane obecnością kamieni w drogach moczowych i towarzyszącym im stanom zapalnym i zakażeniom. W zależności od położenia kamieni moczowych, chory może odczuwać bóle okolic nerek, wzdłuż przebiegu moczowodu, czy też w okolicy pęcherza. Dolegliwości bólowe i krwiomocz w przebiegu kamicy mają charakter napadowy, ostry, przybierający postać tzw. kolki nerkowej.
  3. Urazy układu moczowo-płciowego - obejmujące przerwanie ciągłości nerek, układu kielichowo-miedniczkowego, moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej; mogą powstać zarówno w wyniku urazów zewnętrznych (uderzenie), wewnętrznych (kamienie, ciało obce w drogach moczowych), a także z przyczyn jatrogennych (uszkodzenie w trakcie badań lekarskich i operacji).
  4. Stany zapalne układu moczowego - zarówno ostre, jaki i przewlekłe stany zapalne oraz zakażenia układu moczowego mogą przebiegać z mniej lub bardziej nasilonym krwiomoczem. Wraz z nim współistnieją inne, typowe dla stanu zapalnego, objawy, takie jak gorączka, często z dreszczami, bóle okolic nerkowych, pęcherza, cewki moczowej, wreszcie objawy dyzuryczne (częstomocz, parcia naglące, ból przy oddawanie moczu). Stany zapalne nerek objawiają się najczęściej jedynie krwinkomoczem.
  5. Łagodny rozrost gruczołu krokowego - choroba ta cechuje się dużo bardziej typowymi dla niej objawami (częstomocz, trudności w oddawaniu moczu, wstawanie w nocy w celu oddania moczu, itp.), jednak w jej przebiegu może także pojawiać się krwiomocz. Sprzyja ona także powstawaniu innych chorób (kamica pęcherza moczowego, zakażenia układu moczowego), które mogą objawiać się krwiomoczem.
  6. Ciało obce w pęcherzu moczowym i/lub cewce moczowej - może podrażniać i uszkadzać ściany narządów układu moczowego.
  7. Zmiany popromienne (zwłaszcza pęcherza moczowego - tzw. pęcherz popromienny) - powstałe w wyniku radioterapii zmian nowotworowych narządów miednicy; objawiają się długotrwałymi, trudnymi do opanowania krwawieniami mogącymi wystąpić nawet kilkanaście lat po napromieniowaniu).

Inne choroby, w przebiegu których może czasami występować krwiomocz:

  • kolagenozy (toczeń rumieniowaty, guzkowe zapalenie tętnic, itp.),
  • choroba Schönleina - Henocha (charakteryzuje się plamicą krwotoczną skóry, zapaleniem stawów, bólem brzucha oraz zapaleniem kłębuszków nerkowych),
  • choroby kłębuszków nerkowych (kłębuszkowe zapalenia nerek przebiegające z zespołem nerytycznym),
  • cukrzyca (uszkodzenia naczyń kłębuszków nerkowych, osłabienie układu odpornościowego i częstsze zakażenia dróg moczowych),
  • torbiele nerek, wielotorbielowatość nerek (w wyniku pękania torbieli do światła dróg moczowych - rzadko).

Lekarz Marcin Buczek

Bibliografia:

  • Urologia, pod red. A. Borkowskiego.
  • Podstawowe operacje urologiczne, pod red. P. Albersa i A. Heidenreicha.

Znajdź najlepszego lekarza