Wątroba

Wątroba (łac. hepar) jest największym narządem jamy brzusznej pełniącym złożone funkcje w organizmie. Narząd ten znajduje się pod przeponą w nadbrzuszu oraz podżebrzu prawym i lewym, szczególnie po prawej stronie od linii pośrodkowej ciała, w mniejszym stopniu po stronie lewej. Masa wątroby wynosi 1500-1700 g u mężczyzny i 1300-1500 g u kobiety.

Budowa wątroby

Wątroba składa się z płatów: prawego, lewego, czworobocznego i ogoniastego. Ponadto podzielono ją na 8 segmentów naczyniowych umożliwiających dogodne warunki resekcji części miąższu. Każdy segment posiada jedną gałąź żyły wrotnej, tętnicy wątrobowej i przewód żółciowy. Segmenty oddzielone są od siebie pasmami łącznotkankowymi. Powierzchnię wątroby w zależności od przylegających do niej struktur dzieli się na przeponową i otrzewnową. Powierzchnię przeponową rozgranicza się na przednią, tylną, górną i prawą. Do wnęki wątroby wnikają trzy duże naczynia. Są to żyła wrotna, tętnica wątrobowa właściwa i przewód żółciowy wspólny. Wątroba unerwiona jest przez włókna współczulne i nerw błędny. Mikroskopowo wątroba zbudowana jest z komórek zwanych hepatocytami.

Funkcje wątroby

Wątroba pełni wiele kluczowych funkcji w organizmie, najważniejszą z nich jest funkcja detoksykacyjna. Powoduje neutralizację wielu toksyn (np. alkoholu) i sprzęganie wielu substancji z kwasem glukuronowym (np. leków). Odpowiada za metabolizm węglowodanów poprzez produkcję lub rozkład glikogenu, tłuszczów, syntezując cholesterol i trójglicerydów, białek, hemu oraz bilirubiny. Powoduje przekształcanie puryn w kwas moczowy, amoniaku w mocznik oraz wytwarza i wydziela żółć mającą za zadanie emulgować tłuszcze w układzie pokarmowym. Wytwarza heparynę, liczne enzymy, angiotensynę, insulinopodobny czynnik wzrostu, białka krwi, czynniki krzepnięcia krwi. Magazynuje witaminy A, E, D, C, B12 i żelazo. Bierze udział w termoregulacji. U płodu w jej obrębie zachodzi wytwarzanie krwi. Wątroba odznacza się bardzo dużymi zdolnościami regeneracyjnymi. Dzięki temu możliwe jest przeszczepianie jej fragmentów.

Choroby wątroby

Zabiegi chirurgiczne wykonywane w obrębie wątroby wynikają najczęściej z obecności torbieli, naczyniaka krwionośnego, ogniskowego rozrostu guzkowego, gruczolaka oraz raka wątroby. W takich sytuacjach jest to najczęściej częściowe usunięcie miąższu.

Wśród nowotworów w wątrobie najczęściej występują przerzuty z innych narządów, zwykle z jelita grubego, żołądka, trzustki, nerki, tarczycy, płuca i piersi. Leczenie polega na wycięciu fragmentu wątroby zawierającej zmianę nowotworową i wdrożeniu chemioterapii.

Najcięższym nowotworem rozwijającym się pierwotnie w wątrobie jest rak wątrobowokomórkowy. Szczyt jego zachorowania przypada na 50-60 rok życia. Trzy razy częściej dotyczy mężczyzn. Objawia się bólem w nadbrzuszu, żółtaczką, utratą masy ciała, powiększeniem wątroby, wodobrzuszem i złym samopoczuciem chorego. W jego przebiegu może wystąpić pęknięcie guza i krwawienie do miąższu wątroby lub jamy otrzewnej. Leczenie polega na rozległym wycięciu wątroby, co niekiedy kończy się koniecznością jej przeszczepienia. Wykorzystuje się również termoablację, embolizację tętnicy wątrobowej, krioterapię, napromieniowanie i chemioterapię miejscową.

W przypadku marskości, ostrej niewydolności czy wirusowych zapaleń wątroby jedyną skuteczną, ale ostateczną metodą leczenia pozostaje przeszczep.

Głównym wskazaniem do przeszczepu jest piorunująca niewydolność wątroby. Jest to stan nagłego uszkodzenia wszystkich czynności z rozwijającą się encefalopatią. Spowodowana jest najczęściej zatruciem lekami (np. paracetamolem) lub toksynami (szczególnie muchomorem sromotnikowym). Choroba objawia się żółtaczką, encefalopatią, nieprzyjemnym zapachem z ust, niedociśnieniem, skazą krwotoczną, hiperwentylacją, zasadowicą oddechową. Prowadzi do krwawienia z przewodu pokarmowego, wzrostu ciśnienia śródczaszkowego, ostrej niewydolności nerek i sepsy. Nieleczona piorunująca niewydolność nerek w 90% przypadków kończy się śmiercią. Leczenie polega na podaniu odtrutki na toksynę, leczeniu objawowym i przeszczepie wątroby.

Przeszczepianie wątroby

Poza wyżej wymienionymi, wśród innych wskazań do wykonania zabiegu przeszczepienia wątroby, wymienia się choroby metaboliczne, rak wątrobowokomórkowy, zespół Budda-Chiariego i torbielowatość wątroby.

Zabieg jest przeciwwskazany u nosicieli HIV, u chorych z rozsianym procesem nowotworowym, sepsą, zaawansowanymi chorobami innych narządów i powyżej 65 roku życia.

Wątroba lub jej fragment może być pobrana od zmarłego oraz od zdrowej, spokrewnionej z chorym osoby.

Pierwszy rok po przeszczepie przeżywa 90% chorych.

Dominik Siutka

Choroby wątroby