Przeszczepianie wątroby (przeszczep wątroby)

Przeszczepianie organów od zawsze było tematem wielu dyskusji i powodem kontrowersji. Jednak niepodważalnym argumentem jest możliwość uratowania życia chorym, u których przeszczep pozostaje jedyną metodą leczniczą (<90% szans na przeżycie roku z powodu choroby wątroby). Ponadto daje szansę na wieloletnie przeżycie.

Wskazania do przeszczepu wątroby

  • marskość wątroby (najczęściej),
  • pierwotna żółciowa marskość wątroby,
  • pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych,
  • wtórna żółciowa marskość wątroby,
  • wirusowe zapalenie wątroby (typu C, B, B i C),
  • poalkoholowa marskość wątroby,
  • choroby metaboliczne (choroba Wilsona, hemochromatoza, amyloidoza, niedobór alfa1-antytrypsyny),
  • autoimmunologiczne zapalenie wątroby,
  • ostra niewydolność wątroby,
  • nowotwory wątroby (rak wątrobowokomórkowy),
  • zespół Budda-Chiariego,
  • torbielowatość wątroby.

Przeciwwskazania do przeszczepu wątroby

  • posocznica,
  • zakażenie HIV (względne przeciwwskazanie),
  • zaawansowana niewydolność krążenia lub układu oddechowego,
  • rozsiany rak wątrobowokomórkowy,
  • trudności techniczne,
  • zaawansowany wiek chorego.

Badania kwalifikujące biorcę do przeszczepu wątroby

  • badania biochemiczne wątroby,
  • badania wirusologiczne i bakteriologiczne,
  • obraz histologiczny wątroby,
  • badania obrazowe: ultrasonografia, tomografia komputerowa, arteriografia naczyń wątroby,
  • badania oceniające wydolność układu krążenia i oddechowego.

Technika operacji przeszczepu wątroby

Wzrost zapotrzebowania w stosunku do liczby dostępnych do przeszczepienia narządów spowodował rozwój specjalnych technik przeszczepiania od zmarłych dawców oraz od dawców żywych.

Dzieciom przeszczepia się lewą część wątroby od dawcy zmarłego lub segment II i III pobrany od rodzica. Warunkiem jest jednak, aby masa przeszczepionego fragmentu była większa niż 1% masy ciała biorcy. Następstwem tego jest metoda za pomocą której dorosłym biorcom przeszczepia się segment V, VI, VII i VIII lub prawą część wątroby.

W klasycznej metodzie po usunięciu niesprawnego organu wszczepia się narząd dawcy i zespala „koniec do końca” żyłę główną dawcy i biorcy oraz żyłę wrotną dawcy i biorcy. W następnym etapie dochodzi do zespolenia tętnic i dróg żółciowych.

Inną metodą jest tzw. wspomagające ortotropowe przeszczepianie wątroby, które polega na dodatkowym wszczepieniu prawego lub lewego płata wątroby i dotyczy ona chorych z ostrą niewydolnością wątroby, chorych z wrodzoną wadą metaboliczną tj. zespół Criglera i Najjara oraz z wrodzoną hipercholesterolemią rodzinną.

Natomiast metoda domino przyspiesza operację u chorych z rakiem wątrobowokomórkowym. Wykorzystuje się w niej wątrobę pobraną od chorych na polineuropatię amyloidową, którzy wcześniej otrzymali ten narząd od zmarłego dawcy.

Powikłania po przeszczepieniu wątroby

  • niepodjęcie czynności przez przeszczepiony narząd,
  • krwawienie,
  • zakrzepica tętnicy wątrobowej,
  • zakrzepica żyły wrotnej,
  • niedrożność żył wątrobowych,
  • powikłania żółciowe (wyciek żółci z miejsca zespolenia, zwężenie dróg żółciowych),
  • zakażenia,
  • zaburzenia ze strony układu krzepnięcia, oddechowego, krążenia, zaburzenia nerkowe, neurologiczne, cukrzyca,
  • nawrót choroby w przeszczepionym narządzie.

Bezpośrednio po operacji chorzy poddawani są ocenie funkcjonowania przeszczepionego narządu (stężenie bilirubiny, białka w surowicy, aktywność aminotransferaz oraz gamma-glutamylotranspeptydazy, krzepliwość krwi oraz stężenie elektrolitów).

Leczenie immunosupresyjne po przeszczepie wątroby

Leczenie immunosupresyjne po przeszczepie wątroby (trwa do końca życia) opiera się na podawaniu glikokortykosteroidów, leków cytostatycznych tj. azatiopryna i mykofenolan mofetylu oraz na leczeniu poprzez podawanie leków, które swoiście wpływają na odpowiedź immunologiczną limfocytów T. Należą do nich: cyklosporyna A, takrolismus, surowica antytymocytarna, muromonab-CD3, daklizumab, bazyliksimab.

Przy ostrym odrzucaniu przeszczepu stosuje się glikokortykosteroidy w dużych dawkach (metyloprednizolon) lub przeciwciała mono- bądź poliklonalne. Natomiast leczenie w przewlekłym odrzucaniu jest trudniejsze i w niektórych sytuacjach wymaga zastosowania retransplantacji.

W przypadku przeszczepu wątroby 5-letnie przeżycie wynosi 75%. Około 40-50% chorych narażonych jest na ostre odrzucenie przeszczepionego narządu, natomiast <4% stanowi ryzyko przewlekłego odrzucania przeszczepu.

Dorota Kozera

Bibliografia:

  • A. Szczeklik: Choroby wewnętrzne, Tom 1.
  • W. Noszczyk: Chirurgia, Tom 2.

Znajdź najlepszego lekarza