Jako że w chirurgicznym leczeniu choroby wrzodowej żołądka często usuwa się fragment żołądka, związane z tym jest występowanie zespołów poresekcyjnych. Do nich należą:
Wczesny zespół poposiłkowy
Objawy kliniczne: około 15 minut po posiłku chory staje się niespokojny, może wystąpić spadek ciśnienia tętniczego, tachykardia, kołatanie serca, wzmożona potliwość.
Mechanizm: przyczyną jest spożycie pokarmu wysokoosmolalnego (np. zawierającego dużo glukozy, laktozy). W wyniku niekontrolowanego, szybkiego przemieszczania się treści pokarmowej z żołądka bezpośrednio do jelita cienkiego znajduje się tam wysoce osmolalna treść i następnie dochodzi do wyrównania ciśnień osmotycznych kosztem przemieszczenia wody z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do światła jelita cienkiego. W konsekwencji występuje hipowolemia.
Leczenie: właściwie najlepiej zapobiegać i nie podawać tego typu pokarmów. Poza tym podaje się przed lub po posiłku więcej płynów niskoosmolalnych w celu rozcieńczenia pokarmu. Niektórzy zalecają też podawanie do posiłku tłuszczy w celu zwolnienia opróżniania żołądka.
Późny zespół poposiłkowy
Objawy kliniczne: tak jak we wczesnym zespole poposiłkowym, ale zaczynający się po ok. 3 godzinach.
Mechanizm: przyczyną są wahania wydzielania insuliny. Po spożyciu posiłku w wyniku szybszego opróżniania żołądka, o wiele szybciej i znacznie większa ilość glukozy dostaje się do jelita cienkiego, skąd się wchłania i wywołuje nieproporcjonalnie wysokie wydzielanie insuliny. W konsekwencji doprowadza to do hipoglikemii.
Leczenie: ok. 2 godziny po posiłku należy spożyć drobny posiłek. W przypadku nawracających zaburzeń rozważyć trzeba zmianę typu zespolenia na metodę Roux-en-Y.
Niedrożność pętli doprowadzającej
Objawy kliniczne: silne gniotące bóle brzucha bezpośrednio po spożyciu posiłku; w ok. 1 godzinę po spożyciu posiłku pojawiają się bóle brzucha z nasiloną perystaltyką oraz wymioty ciemnożółtą treścią (bez lub z małą zawartością uprzednio zjedzonego pokarmu), która pochodzi z pętli doprowadzającej po jej opróżnieniu.
Mechanizm: przyczyną jest zagięcie pętli doprowadzającej w okolicy zespolenia, co doprowadza do zalegania żółci i soku trzustkowego w pętli, jej rozdęcia i zaburzeń w opróżnianiu.
Leczenie: zmiana zespolenia na metodę Rydygiera (Billrotha I) lub na Roux-en-Y.
Alkaliczne zapalenie śluzówki żołądka
Objawy kliniczne: bóle brzucha, osłabienie, bladość powłok (niedokrwistość !), zgaga, spadek masy ciała, nudności. Rozpoznanie potwierdza się badaniem endoskopowym ujawniającym atrofię, przekrwienie śluzówki i podbarwienie żółcią oraz badaniem histopatologicznym, gdzie obserwuje się wyznaczniki stanu zapalnego.
Mechanizm: zarzucanie żółci, soku trzustkowego i wydzieliny dwunastnicy do żołądka.
Leczenie: sposoby zachowawcze raczej nie przynoszą skutku i zalecane jest wykonanie zespolenia Roux-en-Y na długiej pętli, gdzie odległość między żołądkiem a zespoleniem jelitowo-jelitowym wynosi co najmniej 40 cm.
Nawracający wrzód żołądka
Do tego powikłania dochodzi w wyniku niewłaściwej wagotomii. Najczęstszą przyczyną jest nieznalezienie tylnego nerwu błędnego.
Statystyki nawrotów, jeśli chodzi o różne metody leczenia, przedstawiają się następująco:
- wagotomia z pyloroplastyką - 5-10%
- wagotomia z antrektomią i zespoleniem Rydygiera - 1-2%
- wagotomia z antrektomią i zespoleniem Billrotha II - 1-3%
- wagotomia selektywna - 5-10%
- wagotomia wysoce selektywna - 10-15%
- całkowita gastrektomia - 0%
Atonia żołądka
Objawy kliniczne: nudności, bóle brzucha, uczucie pełności, wymioty.
Mechanizm: w wyniku odnerwienia żołądka i usunięcia odźwiernika dochodzi do zbyt szybkiego opróżniania żołądka, a po gastrektomii totalnej często zdarza się zwolnienie pasażu treści pokarmowej, zwłaszcza w zespoleniu Roux-en-Y (ok. 50% pacjentów).
Leczenie: u większości objawy mijają samoistnie; można też stosować metoklopramid.
Zaburzenia odżywiania
Jako że żołądek pełni ważną funkcję we wchłanianiu żelaza i witaminy B12, dochodzi często do niedokrwistości: makrocytarnej (z niedoboru witaminy B12) i mikrocytarnej (niedobarwliwej, z powodu upośledzonego wchłaniania żelaza oraz z powodu utraty krwi).
Dziękuję za opracowanie tego artykułu koledze Maciejowi Gajowskiemu, studentowi Akademii Medycznej w Poznaniu.
