Odma urazowa opłucnej

Odma opłucnej to wtargnięcie powietrza lub innych gazów do jamy opłucnej spowodowane najczęściej uszkodzeniem miąższu płucnego lub przedziurawieniem ściany klatki piersiowej. Opłucna jest błoną surowiczą pokrywającą płuca. Składa się z dwóch blaszek: ściennej (znajduje się od strony ścian klatki piersiowej i przepony) i trzewnej (przylegającej do tkanki płucnej). Między blaszkami znajduje się jama opłucnej. W warunkach fizjologicznych w jamie tej znajduje się niewielka ilość płynu surowiczego, który jest jałowy (czyli nie zawiera bakterii, wirusów czy grzybów). Gdy do jamy opłucnej dostanie się powietrze mówimy o odmie. W prawidłowych warunkach w jamie opłucnej występuje podciśnienie, czyli ciśnienie niższe niż atmosferyczne. W przypadku wniknięcia powietrza ciśnienie się zmienia, co powoduje zaburzenia mechanizmu oddychania.

Rodzaje odmy opłucnej

Można wyróżnić odmę:

  • samoistną - gdy odma powstaje samoistnie, czyli bez udziału czynników zewnętrznych,
  • urazową - powstaje w skutek czynnika zewnętrznego.

Odma urazowa opłucnej jest wynikiem przedostania się powietrza do jamy opłucnej w wyniku urazu.

Wielkość odmy jest zależna od ilości powietrza, która dostała się do jamy opłucnowej, a więc zależy także od przyczyny powstania odmy, czyli wielkości uszkodzenia. Wpływ na wielkość odmy mogą mieć również zrosty.

W zależności od stopnia zapadnięcia się płuca (dochodzi wówczas do upośledzenia jego działania) można wyróżnić odmę:

  • płaszczową - wzdłuż płuca pojawia się wąski pas powietrza,
  • częściową - gdy płuco jest zapadnięte do połowy odległości między ścianą klatki piersiowej a sercem,
  • całkowitą - płuco jest całkowicie zapadnięte i nie ma w nim powietrza.

W zależności od mechanizmu działającego urazu rozróżniamy odmę zamkniętą i otwartą. Odma zamknięta powstaje, gdy powietrze jednorazowo dostało się do jamy opłucnowej (np. w wyniku pęknięcia pęcherza rozejmowego zlokalizowanego w tkance płucnej). Najczęściej jest skutkiem urazu tępego (stłuczenie, zgniecenie). Może powstać także jako skutek złamania żebra (wówczas może występować wspólnie z krwawieniem do jamy opłucnej). Może więc powstać bez widocznych z zewnątrz uszkodzeń ciała.

Objawy odmy urazowej opłucnej

Gdy po urazie pojawi się ból, kaszel i duszność należy skontaktować się z lekarzem, gdyż może być to objaw odmy zamkniętej. Dodatkowo nad płucami podczas badania stwierdza się zmiany osłuchowe stwierdzane przy obecności powietrza nad tkanką płucną. Zdjęcie radiologiczne może potwierdzić rozpoznanie.

Odma otwarta powstaje zwykle w wyniku dużego urazu klatki piersiowej, gdy powstaje ziejący otwór. Występuje stały kontakt jamy opłucnej z powietrzem atmosferycznym. Przy wdechu powietrze wpada do jamy opłucnowej, a przy wydechu wydostaje się na zewnątrz. W urazach tych prawie zawsze odmie towarzyszy uraz tkanki płucnej. Coraz większa ilość powietrza doprowadza do powstania nadciśnienia i ucisku zdrowego płuca. Może narastać bardzo szybko i w ciągu kilku minut doprowadzić do ostrej niewydolności oddechowej i śmierci chorego. Jest stanem zagrożenia życia i wymaga pilnego leczenia.

Odma zastawkowa, wentylowa, czy inaczej nazywana odmą prężną, to sytuacja, gdy wraz z oddechem dochodzi do kolejnego pobrania powietrza do przerwanej jamy opłucnowej, a nie dochodzi do jego wypływu. Czyli z każdym oddechem ilość zgromadzonego powietrza narasta, co doprowadza do zapadnięcia się płuca i znacznego upośledzenia wentylacji.

Czasami, w wyniku powstania odmy, dochodzi do trzepotania śródpiersia. Polega ono na przesuwaniu się śródpiersia raz w prawo, raz w lewo, na skutek zmian ciśnienia wywołanych wentylacją zdrowego płuca.

Leczenie odmy opłucnej

Odma opłucnowa jest jednym ze stanów nagłych, stanowiących zagrożenie dla życia, dlatego wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Mała odma zamknięta nie wymaga leczenia. Duża odma, która jest określana jako spadnięcie więcej niż 25% płuca po jednej stronie, wymaga odbarczenia. Odessanie powietrza wykonuje się przez nakłucie jamy opłucnej przy pomocy igły lub drenu, najczęściej w drugiej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowo-obojczykowej i podłączenie do układu ssącego.

W przypadku odmy otwartej pierwszym krokiem jest założenie opatrunku nieprzepuszczającego powietrza. Stosowane jest również nakłucie klatki piersiowej celem ewakuacji powietrza. W dalszym etapie stosowany jest drenaż ssący. Jego celem jest doprowadzenie do rozprężenia tkanki płucnej oraz ewakuacja powietrza i płynu z jamy opłucnej (najczęściej krwi).

Jeżeli w wyniku zastosowanego leczenia nie dochodzi do rozprężenia płuca pomimo prawidłowo założonego drenu, konieczna jest operacja. Inne wskazania do zabiegu operacyjnego to występujące równocześnie krwawienie do jamy opłucnowej lub gdy zostało potwierdzone uszkodzenie tchawicy, lub dużych oskrzeli. Czasami, zabieg jest również wykonywany, gdy występuje odma z krwiakiem oraz gdy objawy mimo stosowanego drenażu nawracają.

Należy pamiętać, że każdy uraz klatki piersiowej może być groźny, ponieważ nawet jeżeli nie jest widoczna rana na powłokach ciała, może dochodzić do urazów wewnętrznych. Dlatego po urazach konieczna jest obserwacja chorych. Jeżeli pojawią się objawy niepokojące (ból w klatce piersiowej, duszność czy kaszel) konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem.

Lekarz Joanna Gładczak

Bibliografia:

  • Chirurgia, J. Fibak.
  • Chirurgia, pod red. W. Noszczyka.

Znajdź najlepszego lekarza