Fenomen Raynauda

Fenomen Raynauda (Raynaud Phenomenon, Raynaud Syndrome) można zdefiniować jako napadowe niedokrwienie palców rąk w odpowiedzi na zimno czy gwałtowne emocje. Charakteryzuje go zmiana zabarwienia palców - zbielenie, zsinienie i zaczerwienienie [1]. Stwierdza się go u 7% całkowitej populacji, dziesięciokrotnie częściej u kobiet.

Podział Fenomen Raynauda

Fenomen Raynauda możemy podzielić na dwie grupy:

Pierwotny fenomen Raynauda (choroba Raynauda) 40% przypadków - napadowe niedokrwienie palców poprzez skurcz naczyń bez wyraźnej przyczyny, tylko na skutek oziębienia lub emocji. Zmiany są symetryczne, obustronne. Palce pomiędzy napadami wyglądają normalnie [1,2]. Częściej dotyczy młodych kobiet u których od dłuższego czasu występuje nadmierna wrażliwość na zimno.

Wtórny fenomen Raynauda (zespół Raynauda) - napadowe niedokrwienie palców wskutek innych zaburzeń np. zwężenie światła naczynia (w tym przypadku nie dochodzi do skurczu naczynia). Napady mogą nie być obustronne, czy symetryczne. Zmiany zabarwienia palców są widoczne pomiędzy napadami [2]. W 30% zespół Raynauda współwystępuje z kolagenozami [1].

Przyczyny zespołu Raynauda

Zespół Raynauda może być spowodowany wieloma czynnikami neurologicznymi, hormonalnymi, chorobami skóry (np. twardzina) [4] , których leczenie przynosi poprawę. Jeśli nie można wykryć organicznej przyczyny, występowanie opisanych powyżej objawów uważa się za chorobę Raynauda [3].

Jednostki chorobowe które mogą być przyczyną lub współwystępować razem z zespołem Raynauda:

  • Polyarteritis nodosa.
  • Autoimmunologiczne choroby tkanki łącznej - np. Reumatoidalne zapalenie stawów.
  • Zespoły mieloproliferacyjne - np. białaczki.
  • Urazy. [2]

Objawy napadu w fenomenie Raynauda

Dłonie są wrażliwe na zimno. W czasie napadu na palcach rąk (oprócz kciuka) pojawia się zblednięcie, przesuwające się w stronę śródręcza. Palce stają się woskowobiałe, pozbawione czucia i bolesne. W drugiej fazie napadu sinieją i obrzękają. Na koniec w trzeciej fazie stają się bardzo ciepłe, a skóra jest zaczerwieniona.

Napad może trwać kilka minut do godziny. W nocy może uniemożliwić sen. Wieloletni przebieg choroby może doprowadzić do zmian wstecznych takich jak: łamliwość i zniekształcenie paznokci, stwardnienie skóry, owrzodzenia a nawet zgorzele [2].

Leczenie fenomenu Raynauda

Leczenie zachowawcze

Unikanie zimna i wilgoci. Koniecznie zaprzestanie palenia. W trakcie napadu należy ogrzać dłonie. Korzystnie działa także podawanie pochodnych kwasu nikotynowego (nikotynian ksantynolu) i rezerpiny. Dobry efekt terapeutyczny przynosi również stosowanie blokera kanałów wapniowych - Nifedypiny w dawce 10mg, 2-3 razy dziennie w zależności od ciężkości objawów. W lecznictwie stosowane są również leki zwiększające odkształcalność erytrocytów, oraz analogi prostacyklin [1]. Farmakoterapii wymaga ok. 50% chorych głównie w okresie zimowym. Często choroba mija samoistnie po kilku latach. [3]

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne fenomenu Raynauda polega na usunięciu czynnika wywołującego zespół. Najczęściej obejmuje: wycięcie żebra dodatkowego, przecięcie mięśnia pochyłego, wycięcie tętniaka tętnicy podobojczykowej. Sympatektomia piersiowa jest wskazana w przypadkach nie reagujących na leczenie zachowawcze [2].

Katarzyna Berenika Miszczuk
Studenckie Chirurgiczne Koło Naukowe przy Klinice Chirurgii Ogolnej, Onkologicznej i Torakochirurgii CSK MON Warszawa - www.kolochirurgiczne.edu.pl

Bibliografia:

  • [1] A.Cushieri, P.A.Grace, A. Darzi, N. Borley, D.I. Rowley, Clinical Surgery - second edition, 1996,2003 Blackwell Science Ltd, a Blackwell Publishing Company.
  • [2] W. Noszczyk, P. Szopiński, Chirurgia, rozdział 52, PZWL, Warszawa 2007.
  • [3] J. Fibak, Chirurgia Repetytorium, PZWL, Warszawa 2004.
  • [4] H. Wolska, M. Błaszczyk-Kostanecka, Dermatologia w praktyce, PZWL Warszawa 2005.

Znajdź najlepszego lekarza