ECPW - endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna

Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna jest zabiegiem diagnostyczno-leczniczym. Diagnostyczna część tej procedury polega na cewnikowaniu przewodu żółciowego i trzustkowego, a następnie - po podaniu kontrastu do tych przewodów - ich ocenie radiologicznej. Szczególna wartość tego zabiegu leży jednak przede wszystkim w stwarzanych przez niego możliwościach terapeutycznych - usuwaniu złogów czy zakładaniu protez przywracających drożność dróg żółciowych.

Ze względu na dużą inwazyjność i stosunkowo częste występowanie powikłań, ECPW bardzo rzadko jest wykonywane jako procedura wyłącznie diagnostyczna. Zastąpić ją mogą znacznie bezpieczniejsze techniki obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny dróg żółciowych, tomografia komputerowa czy ultrasonografia.

Kiedy jest wykonywane ECPW?

Wskazania do wykonania ECPW obejmują:

  • Podejrzenie zastoju żółci w wątrobie i drogach żółciowych (tzw. cholestazę). Zastój taki spowodowany może być obecnością złogów ("kamieni") lub nowotworu w przewodach wyprowadzających żółć. ECPW stwarza możliwość usunięcia złogów.
  • Żółciopochodne ostre zapalenie trzustki.
  • Podejrzenie choroby trzustki - nowotworu, przewlekłego zapalenia trzustki, torbieli.
  • Konieczność usunięcia złogów z dróg trzustkowych.
  • Wykonanie drenażu dróg wątrobowych i trzustkowych.
  • Drenaż torbieli trzustki.

Jak przygotować się do zabiegu?

Przygotowanie do ECPW nie różni się niczym od przygotowania do zwykłej gastroskopii. Żołądek oraz dwunastnica w czasie badania muszą być puste, dlatego pacjent przez min. 6 godzin przed ECPW nie powinien już spożywać pokarmów, a przez min. 4 godziny - pić płynów. Zazwyczaj lekarz zaleca, aby przed zabiegiem być na czczo.

U osób, u których istnieje zwiększone ryzyko zakażenia wsierdzia (osoby z wadami serca, po operacjach kardiochirurgicznych) konieczne jest podanie przed zabiegiem profilaktycznej dawki antybiotyku.

Bezpośrednio przed ECPW

Bezpośrednio przed badaniem pacjent ma zakładane wkłucie dożylne ("wenflon"). Przez to wkłucie podawane są leki uspokajające i przeciwbólowe, co ma na celu zapewnienie komfortu zarówno pacjentowi, jak i lekarzowi wykonującemu ECPW. Zazwyczaj pacjent otrzymuje stosunkowo dużą dawkę leków uspokajających oraz leki przeciwbólowe - chodzi o to, aby nie czuł, a tym samym nie reagował na bodźce bólowe w czasie zabiegu, ponieważ każdy ruch wiąże się ze zwiększeniem ryzyka wystąpienia powikłań. Znieczulenie ogólne (pacjent w czasie zabiegu "śpi") nie jest stosowane rutynowo.

Jak przebiega endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna?

W czasie ECPW pacjent leży na lewym boku, z lekko uniesioną górną połową ciała. Proszony jest o zagryzienie plastikowego ustnika, który będzie chronił endoskop wprowadzany przez jamę ustną w głąb przewodu pokarmowego. Endoskop jest giętką rurą o średnicy ok. 10 mm. Na jego końcu znajduje się kamera oraz źródło światła, w jego wnętrzu zaś układ światłowodów umożliwiający przesłanie danych do połączonego z rurą endoskopu komputera i projekcję obrazu na monitorze. Specjalne kanały w rurze endoskopu umożliwiają natomiast działania takie jak wpompowywanie powietrza do światła przewodu pokarmowego (konieczne podczas badania) i wprowadzanie urządzeń zabiegowych (kleszczyków biopsyjnych czy instrumentów służących do usuwania złogów z dróg żółciowych).

Najbardziej nieprzyjemnym momentem zabiegu jest przejście endoskopu z gardła do przełyku (pacjent jest wtedy proszony o "przełykanie śliny").

Przez gardło, przełyk i żołądek lekarz kieruje końcówkę endoskopu do dwunastnicy, odnajduje tzw. brodawkę Vatera (miejsce, gdzie żółć i sok trzustkowy spływają do dwunastnicy połączonym przewodem żółciowym wspólnym i przewodem trzustkowym). Wprowadza przez nią specjalny cewnik, przez który podaje środek kontrastowy (wypełniający drogi żółciowe i trzustkowe). Po podaniu kontrastu wykonywana jest seria zdjęć rentgenowskich uwidaczniających jego rozchodzenie się w przewodach.

Lekarz ocenia zarysy dróg żółciowych i trzustkowych, ich szerokość, tempo i sposób wypełniania się kontrastem. Na tej podstawie wyciąga wnioski o obecności i lokalizacji ewentualnej przeszkody, którą może być np. złóg czy nowotwór.

Możliwości terapeutyczne ECPW

Jeżeli zdjęcia radiologiczne uwidocznią patologię w drogach żółciowych czy trzustkowych (najczęściej podejrzewaną już wcześniej na podstawie wyników innych badań), ECPW może być wykorzystane jako metoda terapeutyczna. Istnieje możliwość usunięcia złogów (narzędziami wprowadzanymi przez kanały endoskopu; najpopularniejszy jest tzw. koszyczek dormia oraz specjalne baloniki). Przed usunięciem złogów, jeśli są one znacznych rozmiarów, konieczne może być ich rozkruszenie. ECPW pozwala też na umieszczenie w drogach żółciowych specjalnej rurki, czyli stentu, który pozwala na ich udrożnienie, a także pobranie wycinków do badania histopatologicznego (przede wszystkim przy podejrzeniu nowotworu złośliwego).

Kiedy nie można wykonać zabiegu?

Istnieją sytuacje, w których mimo wskazań do ECPW nie można tego zabiegu wykonać. Są to m.in. świeży zawał serca, ostra niewydolność oddechowa, ale także niekontrolowane nadciśnienie tętnicze i zaburzenia krzepnięcia krwi. Ze względu na szkodliwe działanie na płód promieniowania rentgenowskiego, ECPW jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży.

Jakie mogą być powikłania ECPW?

Jak już wspomniano, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna obarczona jest wysokim ryzykiem powikłań - częstość ich występowania szacowana jest na 4-12%.

Należą do nich:

  • ostre zapalenie trzustki,
  • krwawienie, które wymagać może nawet leczenia operacyjnego,
  • przedziurawienie przewodu pokarmowego,
  • zapalenie dróg żółciowych.

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz

Bibliografia:

  • Szczeklik A. (red.): Choroby Wewnętrzne, wyd. Medycyna Praktyczna, 2005,
  • Szczeklik A., Gajewski P.: Choroby Wewnętrzne - kompendium, wyd. Medycyna Praktyczna, 2009,
  • Jałocha Ł., Wojtuń S., Gil J.: Trudności techniczne endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej wynikające ze skali trudności jej wykonania oraz techniki zabiegu, Polski Merkuriusz Lekarski, 2007, XXII.

Znajdź najlepszego lekarza