Wskazania do wykonania gastroskopii

Gastroskopia to zabieg, który pozwala nie tylko na dokładne obejrzenie górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyku, żołądka oraz dwunastnicy). Umożliwia także wykonywanie zabiegów leczniczych: usuwanie polipów, tamowanie krwotoków czy poszerzanie zwężeń w obrębie układu pokarmowego.

Mimo że gastroskopia jest bez wątpienia najważniejszym i najbardziej wartościowym spośród badań obrazowych w diagnostyce chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego, nie jest ona wykonywana rutynowo u wszystkich pacjentów zgłaszających się do lekarza z problemami trawiennymi. Samo określenie "zabieg" stosowane w odniesieniu do gastroskopii, oznacza, że jest to procedura inwazyjna, o podwyższonym ryzyku wystąpienia powikłań. Jakkolwiek powikłania zdarzają się bardzo rzadko.

Gastroskopia w diagnostyce chorób przewodu pokarmowego

Pełna nazwa badania powszechnie określanego jako gastroskopia brzmi ezofagogastroduodenoskopia - od łacińskich słów: esophagus - przełyk, gaster - żołądek oraz duodenum - dwunastnica. Lekarz może więc zlecić jego wykonanie, podejrzewając chorobę któregoś z powyższych narządów.

Oczywiście krótkotrwała niestrawność spowodowana błędem dietetycznym czy łagodnymi objawami choroby refluksowej przełyku (zgaga) ustępująca po zmianie trybu życia nie stanowi wskazania do gastroskopii. Konieczna jest ona natomiast w przypadku utrzymujących się długotrwale (powyżej 2-3 miesięcy) tak zwanych objawów dyspeptycznych, czyli:

  • bólu bądź uczucia pieczenia w nadbrzuszu,
  • pojawiającego się po zjedzeniu mniejszej niż wcześniej ilości pokarmu uczucia sytości,
  • uczucia długotrwałego uczucia zalegania zjedzonego pokarmu w żołądku.

Gastroskopię trzeba wykonać także wtedy, gdy oprócz objawów dyspeptycznych (niezależnie od czasu ich trwania) pojawiają się tak zwane objawy alarmowe. Określenie "alarmowe" oznacza takie, które mogą sugerować obecność nowotworu złośliwego, stąd tak ważna jest ich natychmiastowa diagnostyka.

Objawami alarmowymi są:

  • powtarzające się wymioty,
  • trudności pojawiające się podczas przełykania pokarmu,
  • ból podczas przełykania,
  • niedokrwistość (czyli obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi),
  • szybka utrata masy ciała, która nie jest związana z odchudzaniem,
  • pojawienie się krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Niepokojący jest także ból brzucha, który budzi chorego ze snu - objaw taki zawsze wymaga dokładnej diagnostyki. Ponadto konieczność wykonania gastroskopii może zaistnieć także u osób przyjmujących tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. kwas acetylosalicylowy, ketoprofen, ibuprofen). Wiadomo, że leki te mogą uszkadzać błonę śluzową przewodu pokarmowego, zwiększając tym samym ryzyko choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Pozornie niezwiązanym z przewodem pokarmowym objawem, który może wymagać gastroskopii jest ból w klatce piersiowej. Ta powszechnie kojarzona z sercem dolegliwość wynikać może również z choroby żołądka czy przełyku.

Gastroskopia a monitorowanie przebiegu chorób

Podczas gastroskopii w żołądku czy dwunastnicy wykryte mogą zostać owrzodzenia. Podejmowane jest wtedy odpowiednie leczenie, a gastroskopia po jego zakończeniu pozwala na ocenę efektów terapii. Monitorowania przy pomocy gastroskopii wymagać mogą także schorzenia przełyku - np. ciężka postać choroby refluksowej przełyku.

Gastroskopia jako zabieg leczniczy

Oprócz wskazań diagnostycznych do wykonania gastroskopii, istnieją także wskazania terapeutyczne. Wysoka skuteczność tego typu zabiegów w połączeniu z ich stosunkowo małą (w porównaniu do operacji) inwazyjnością sprawiaja, że są one wykonywane często.

Gastroskopia terapeutyczna jest stosowana w leczeniu krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego:

  • krwawień z wrzodów trawiennych (żołądka, dwunastnicy) - krwawiące miejsce jest ostrzykiwane lekiem, koagulowane termicznie, bądź też na uwidocznione naczynie będące przyczyną krwawienia zakładane są specjalne klipsy naczyniowe,
  • krwawień z żylaków przełyku (schorzenia występującego u znacznego odsetka osób z marskością wątroby) - w czasie zabiegu żylaki ostrzykiwane są substancją, która powoduje zamknięcie ich światła, lub też na żylaki zakładane są specjalne gumowe opaski - zabiegi te mają na celu zabezpieczenie pacjenta przed nawrotem krwawienia.

Możliwości, jakie daje gastroskopia

Podczas gastroskopii istnieje również możliwość usunięcia znajdujących się w żołądku polipów - zabieg taki określany jest jako polipektomia. Wycięte polipy są następnie poddawane badaniu histopatologicznemu. Większość drobnych zmian ma charakter łagodny. Mogą one ulec zezłośliwieniu, stąd tak ważne jest ich wczesne wykrywanie i leczenie. W niektórych przypadkach raka żołądka (gdy nowotwór jest w bardzo wczesnym stadium rozwoju) wykonana może być tzw. endoskopowa mukozektomia, czyli usunięcie błony śluzowej żołądka.

Gastroskopia daje także możliwość poszerzania zwężeń w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego. Do zwężeń takich dochodzić może na skutek oparzeń przełyku substancjami żrącymi (wypadki przede wszystkim wśród dzieci) czy w efekcie przeciągającego się stanu zapalnego przełyku (w chorobie refluksowej).

Kolejnym wskazaniem do wykonania gastroskopii leczniczej jest konieczność założenia gastrostomii, czyli połączenie żołądka bezpośrednio ze środowiskiem zewnętrznym przy pomocy specjalnej sondy, przez którą odbywa się odżywianie chorego (zmiksowanym pokarmem czy gotowymi mieszankami odżywczymi). Konieczność takiego odżywiania zachodzić może u osób długotrwale nieprzytomnych, z nowotworami głowy i szyi, chorobach krtani czy chorobach przełyku.

Gastroskopia lecznicza ma również zastosowanie u chorych na raka przełyku, u których guz zamyka w znacznym stopniu światło tego narządu, uniemożliwiając tym samym normalne odżywianie. Istnieje wtedy możliwość przywrócenia drożności przełyku, np. poprzez umieszczenie w nim protezy rozprężającej jego ścianę. Niestety jest to jedynie postępowanie paliatywne, stosowane u osób, u których rak jest już tak zaawansowany, że nie nadaje się do operacyjnego jego usunięcia.

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz

Bibliografia:

  • Szczeklik A. (red.): Choroby Wewnętrzne, wyd. Medycyna Praktyczna, 2005,
  • Szczeklik A., Gajewski P.: Choroby Wewnętrzne - kompendium, wyd. Medycyna Praktyczna, 2009.

Znajdź najlepszego lekarza