Leczenie kamicy nerkowej

Leczenie kamicy moczowej może być zachowawcze lub zabiegowe. Kamica moczowa to schorzenie znane od wieków i dosyć szeroko rozpowszechnione - występuje u około 2% społeczeństwa, częściej u mężczyzn. Leczenie kamicy moczowej może mieć charakter zachowawczy i operacyjny. Ponieważ schorzenie ma dużą tendencje do nawrotów, leczenie profilaktyczne (także profilaktyka wtórna, czyli prowadzona wtedy, gdy choroba już się rozwinęła) jest bardzo ważne.

Stosowane leki w terapii kamicy nerkowej

Leczenie kolki nerkowej - zachowawcze (zwykle prowadzone przez lekarza rodzinnego lub chirurga). Skuteczne są także leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Efektywnie znoszą ból, a poza tym zmniejszają obrzęk i stan zapalny tkanek wokół złogu, co może ułatwić jego uwolnienie z zaklinowania w moczowodzie. W uwolnieniu kamienia pomocne są także leki rozkurczające; dostępne są także preparaty złożone zawierające lek przeciwbólowy i rozkurczający.

W przypadku lżejszego napadu kolkowego można użyć leków złożonych, takich jak kodeina z paracetamolem, kodeina z kwasem acetylosalicylowym lub kodeina z ibuprofenem. Jeśli kolce nerkowej towarzyszą wymioty, leki można podać dożylnie lub w formie czopków. Ponadto, osoba powinna spożywać dużą ilość płynów (w razie potrzeby dożylnie, w formie kroplówki). Ulgę może też przynosić aktywność fizyczna.

W jakiej sytuacji konieczny jest pilny kontakt ze specjalistą urologiem?

Należy natychmiast skontaktować się z urologiem w sytuacji:

  • jeśli kolce nerkowej towarzyszy gorączka i dreszcze - istnieje wtedy ryzyko posocznicy o pochodzeniu moczowym (groźna dla życia),
  • jeśli pomimo prawidłowego leczenia, kolka nie ustępuje, dolegliwości nie zmniejszają się, a złóg jest dosyć duży oraz występują wymioty i nudności,
  • w sytuacji, gdy kolka wystąpiła u osób z jedyną czynną nerką,
  • jeśli nastąpiło zatrzymanie moczu lub wydalana jest bardzo mała ilość moczu (tzw. skąpomocz).

Jakie jest dostępne leczenie zabiegowe kamicy nerkowej?

Większość złogów ulega samoistnemu wydaleniu z układu moczowego, niekiedy jednak konieczne jest leczenie inwazyjne, np.:

  • litotrypsja pozaustrojowa (ESWL),
  • nefrolitotrypsja przezskórna (PCNL),
  • litotrypsja ureterorenoskopowa (URSL),
  • operacyjne usunięcie złogu.

Litotrypsja pozaustrojowa (ESWL)

Jest to obecnie najczęściej stosowana metoda zabiegowego leczenia kamicy moczowej. Polega ona na kruszeniu kamieni moczowych falami uderzeniowymi wygenerowanymi przez specjalne urządzenie (litotryptor) przyłożone do ciała pacjenta z zewnątrz. Fala uderzeniowa może mieć charakter elektrohydrauliczny, elektromagnetyczny lub piezoelektryczny. Fala wydostająca się z litotryptora nie uszkadza ciała pacjenta, tylko wędrując poprzez tkanki rozbija kamienie na mniejsze kawałki, które mogą być potem samoistnie wydalone z układu moczowego. Zabieg przeprowadzany jest w krótkim znieczuleniu i może odbywać się ambulatoryjnie - pacjent nie musi leżeć w szpitalu, ale dwa dni później trzeba się zgłosić na kontrolne zdjęcie rentgenowskie.

Kto nie może być poddany ESWL?

  • kobiety w ciąży,
  • osoby z zakażeniem układu moczowego,
  • osoby, u których istnieje przeszkoda w odpływie moczu poniżej kamienia (nie mógłby się on wydostać na zewnątrz),<
  • pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia krwi,
  • osoby ze źle kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym.

Jakie mogą być powikłania ESWL?

  • zmiany na skórze,
  • krwiak w pobliżu nerki - na ogół wchłaniają się samoistnie i nie ma potrzeby interwencji chirurgicznej,
  • bardzo rzadko uszkodzenie narządów położonych blisko nerki.

Możliwe są także powikłania związane z wydalaniem pokruszonych złogów w postaci kolki nerkowej lub krwi w moczu. Niekiedy złogi, pomimo, że są pokruszone, zaklinują się w drogach moczowych - wtedy czasami konieczna jest interwencja mająca na celu rozbicie zaklinowanego fragmentu (ponowne ESWL). Kontrola po zabiegu jest bardzo ważna i w przypadku nie przeprowadzenia jej może dojść nawet do nieodwracalnego uszkodzenia nerki.

Nefrolitotrypsja przezskórna (PCNL)

Endoskopowe usunięcie złogów. Zabieg przeznaczony jest do usuwania kamieni usytuowanych w nerce i górnej części moczowodu. Narzędzie endoskopowe (nefroskop) wprowadzane jest do układu kielichowo-miedniczkowego nerki przez nakłucie skóry w okolicy lędźwiowej. Kruszy ono złogi, które są następnie usuwane na zewnątrz kleszczykami.

Litotrypsja ureterorenoskopowa (URSL)

W tej metodzie złogi są kruszone i usuwane za pomocą narzędzia endoskopowego wprowadzonego do układu moczowego przez cewkę moczową.

Operacyjne usunięcie złogu

Ponieważ metoda ESWL jest mało inwazyjna i skuteczna, operacyjne usunięcie złogów wykonywane jest obecnie bardzo rzadko. Każda operacja niesie przecież ze sobą ryzyko powikłań, czasem groźnych, więc lepiej jej unikać, jeśli dostępna jest metoda mniej inwazyjna. Operację wykonuje się, gdy złóg zajmuje całą miedniczkę nerkową, stając się jej odlewem (kamica odlewowa), lub gdy obecne są nieprawidłowości anatomiczne układu moczowego (np. wady wrodzone nerek).

Leczenie profilaktyczne kamicy moczowej

W profilaktyce ważne jest:

  • picie dużej ilości napojów - 1,5-2 litry dziennie i więcej,
  • ograniczenie pokarmów, które zawierają substancje będące składnikami złogów moczowych (tłuszcze, szczawiany, nadmierna ilość białek),
  • ograniczenie spożycia soli kuchennej,
  • zwalczanie zakażeń układu moczowego,
  • leczenie łagodnego przerostu gruczołu krokowego,
  • spożywanie odpowiedniej ilości wapnia i magnezu - w razie konieczności uzupełnianie niedoborów (za mała ilość wapnia w organizmie zwiększa wchłanianie szczawianów, które są kamieniorodne),
  • korekcja anatomicznych lub czynnościowych nieprawidłowości dróg moczowych - zastój w układzie moczowym sprzyja powstawaniu złogów.

Lekarz Marcin Buczek

Bibliografia:

  • Urologia, pod red. A. Borkowskiego.
  • Podstawowe operacje urologiczne, pod red. P. Albersa i A. Heidenreicha.

Znajdź najlepszego lekarza