Leczenie operacyjne raka nerki

Leczenie raka nerki polega przede wszystkim na chirurgicznym wycięciu guza nowotworowego. Inne metody, takie jak radioterapia czy chemioterapia, są nieskuteczne i się ich nie stosuje. Podstawową techniką operacyjną stosowaną w leczeniu raka nerki jest nefrektomia radykalna polegająca na usunięciu nerki wraz z węzłami chłonnymi, torebką tłuszczową, nadnerczem i naczyniami nerki. Jej stosowanie wiązało się głównie z wykrywaniem raka nerki w stadium dużego guza.

Operacja oszczędzająca nerkę

Wraz z rozwojem technik obrazowania i wykrywaniem nowotworów, w tym także raka nerki, we wczesnym stadium rozwoju, pojawiły się próby usuwania samego guza z pozostawieniem narządu. Operacja oszczędzająca nerkę (nephron sparing surgery - NSS) polega na resekcji jedynie części narządu dotkniętej chorobą nowotworową.

Operacja oszczędzająca nerkę a nefrektomia radykalna

Badania porównawcze obu metod nie wykazały przewagi konkretnej metody. Dlatego obecnie wybór metody operacyjnej jest uzależniony wielkości, położenia guza, obecności kilku guzów czy w końcu czynności drugiej nerki. Przy kwalifikowaniu chorego do operacji lekarz bierze pod uwagę spełnienie wskazań do zastosowania każdej z metod.

Wskazania do nefrektomii radykalnej:

  • złośliwe guzy nerki powyżej 4 cm przy zdrowej drugiej nerce,
  • centralnie położone guzy nerek przy zdrowej drugiej nerce,
  • wtórne guzy nerki w przypadku, gdy nerka jest jedynym miejscem przerzutu.

Wskazania do operacji oszczędzającej nerkę:

  • obwodowa lokalizacja guza nerki poniżej 4 cm przy zdrowej przeciwległej nerce,
  • guzy w jedynej nerce,
  • znacząca utrata funkcji drugiej nerki na skutek zwężenia tętnicy nerkowej, kamicy nerkowej, nefropatii refleksowej, przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerki,
  • synchroniczne obustronne guzy nerek.

Zarówno nefrektomię, jak i operację oszczędzającą nerkę z powodu raka nerki, można wykonać za pomocą metody laparoskopowej. Warunkiem jest wielkość guza nieprzekraczająca 6 cm.

Przebieg operacji

Obie metody operacyjnego leczenia raka nerki wykonywane są w znieczuleniu ogólnym. Pacjent układany jest na stole operacyjnym w pozycji leżącej na boku. Dodatkowo stół jest składany w kąt, tak aby maksymalnie uwypuklić bok pacjenta. Dostęp operacyjny urolodzy uzyskują poprzez nacięcie skóry wzdłuż dolnej granicy łuku żeber. Po rozcięciu mięśni znajdujących się z boku korpusu lekarze docierają do przestrzeni zaotrzewnowej, w której znajduje się nerka.

W przypadku nefrektomii radykalnej po uwidocznieniu nerki podwiązuje się naczynia krwionośne nerki, nadnercza i moczowód. Następnie usuwa całą nerkę wraz z nadnerczem i okolicznymi węzłami chłonnymi. Przy operacji oszczędzającej nerkę po dotarciu do nerki urolog precyzyjnie usuwa guz wraz z jego pseudotorebką i marginesem zdrowej tkanki. Aby ocenić dokładność resekcji śródoperacyjnie, ocenia się wycinki guza. W przypadku niepełnej resekcji istnieje możliwość docięcia tkanki albo wykonania nefrektomii radykalnej. W przypadku satysfakcjonującej resekcji guza nerkę zaszywa się.

Zakres operacji laparoskopowej jest podobny do operacji otwartej. Różnica polega na zastosowaniu specjalnej aparatury pozwalającej na ograniczenie cięcia powłok do trzech około dwucentymetrowych nacięć. Operacja laparoskopowa jest mniej traumatyczna dla pacjenta i pozwala na szybsze dochodzenie do zdrowia po zabiegu. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdego guza nerki można w ten sposób usunąć.

Po operacji nerki

Na zakończenie operacji w przestrzeni zaotrzewnowej pozostawia się dren, który umożliwia ewakuację krwi. Dren usuwa się po kilku dniach, gdy przestaje się w nim pojawiać krew. Kilka tygodni po operacji zaleca się pacjentom oszczędny tryb życia i unikanie wysiłku fizycznego. Niezwykle ważna jest kontrola pacjenta po operacji oszczędzającej nerkę.

Pacjent musi ściśle współpracować ze swoim lekarzem i dbać o regularność wizyt i badań kontrolnych. W kilkunastu procentach przypadków zmiany nowotworowe występują w kilku miejscach nerki w postaci maleńkich ognisk, które w chwili operacji są niewykrywalne, a rozwijają się dopiero z czasem. Z tego względu niekiedy konieczne jest wznowienie terapii.

Możliwe powikłania nefrektomii radykalnej

Należą do nich:

  • przebicie opłucnej i konieczność leczenia drenażem,
  • nacięcie trzustki, resekcja ogona trzustki przy nacięciu lub nacieku nowotworu,
  • uszkodzenie śledziony,
  • uszkodzenie dwunastnicy,
  • przejściowa niewydolność nadnerczy związana z usunięciem jednego nadnercza,
  • niebezpieczeństwo niewydolności nerek, konieczność dializoterapii,
  • uszkodzenie związane z ułożeniem: porażenie splotu ramiennego, nerwu strzałkowego wspólnego, nerwu piszczelowego,
  • wiotkość powłok brzusznych związana z uszkodzeniem nerwów międzyżebrowych,
  • powikłania związane ze znieczuleniem.

Możliwe powikłania po operacji oszczędzającej nerkę:

Można wyróżnić:

  • nawrót guza,
  • uraz opłucnej i konieczność leczenia drenażem,
  • krwawienie,
  • przetoka moczowa z zaciekiem moczowodowym,
  • okresowa niewydolność nerek z koniecznością dializoterapii,
  • uszkodzenie związane z ułożeniem: porażenie splotu ramiennego, nerwu strzałkowego wspólnego, nerwu piszczelowego,
  • wiotkość powłok brzusznych związana z uszkodzeniem nerwów międzyżebrowych,
  • powikłania związane ze znieczuleniem.

Lekarz Marcin Buczek

Bibliografia:

  • Urologia, pod red. A. Borkowskiego.
  • Podstawowe operacje urologiczne, pod red. P. Albersa i A. Heidenreicha.

Znajdź najlepszego lekarza