Guzy przerzutowe mózgu

U osób dorosłych najczęściej występującymi guzami mózgu są właśnie guzy przerzutowe. Guzy przerzutowe powstają w wyniku rozsiewu nowotworu, który wywodzi się z innego narządu. Mogą dotyczyć wielu narządów i tkanek. Rozsiew nowotworu świadczy o znacznym zaawansowaniu choroby. Szacuje się, że nawet u połowy chorych cierpiących na złośliwe choroby nowotworowe w momencie śmierci występują przerzuty.

Nowotwory najczęściej dające przerzuty

Do nowotworów, które dają częste przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego należą nowotwory:

  • płuc,
  • czerniak skóry,
  • jelita grubego,
  • sutka,
  • nerki.

Rzadszą przyczyną przerzutów mogą być między innymi: mięsak, rak jądra, pęcherza, przełyku czy prostaty.

Charakterystyka zmiany przerzutowej

Czasami nie udaje się ustalić pochodzenia zmiany przerzutowej. Mogą występować jako pojedyncza zmiana lub zmiany mnogie. Najczęściej lokalizują się na pograniczu istoty białej i szarej, podkorowo. Zwykle mają kulisty kształt, często otoczone są charakterystycznym pierścieniem, który jest obrzękniętą tkanką mózgową. Bywa, że charakteryzują się szybkim wzrostem, co skutkuje dużym obrzękiem mózgu. Przebieg choroby może także przypominać objawy, które pojawiają się w udarze mózgu (u 10-20% chorych).

Rakowatość opon mózgowych

Innym typem guza przerzutowego jest rakowatość opon mózgowych - jest to sytuacja, gdy nowotwór szerzy się w przestrzeni podpajęczynówkowej. Objawy wynikają z podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych. Rozsiany proces w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych najczęściej związany jest z białaczkami i chłoniakami - w leczeniu stosuje się chemioterapię dokanałową oraz radioterapię.

Diagnostyka przerzutowego guza mózgu

Rozpoznanie jest stawiane na podstawie wywiadu i badania fizykalnego w połączeniu z badaniem neurologicznym. Wykonywane jest badanie tomograficzne lub rezonans magnetyczny głowy. Konieczne jest oftalmoskopia, czyli ocena dna oka. Czasami badania są rozszerzane. W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć guzy pierwotne (czyli wywodzące się od początku z tkanki mózgowej), ropnie i inne zmiany zapalne czy zmiany naczyniowe.

Objawy przerzutowego guza mózgu

Objawy mogą wynikać z podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego i ogniskowych ubytków neurologicznych. Zatem mogą pojawić się bóle głowy, senność, zaburzenia świadomości, nudności i wymioty. Mogą pojawić się zaburzenia widzenia i równowagi. Mogą wystąpić napady padaczkowe. Na dnie oka pojawić się może tarcza zastoinowa. Czasami przebieg jest gwałtowny i podobny do udaru mózgu. Możliwe jest również krwawienie do guza.

Leczenie przerzutowych guzów mózgu

W leczeniu zastosowanie ma kilka technik. Wybór metody zależny jest od stanu ogólnego chorego, charakteru guza pierwotnego i stopnia wyleczenia, a także czasu od prowadzenia leczenia zmiany pierwotnej. Ocenia się również czy występują inne zmiany przerzutowe, jaka jest lokalizacja przerzutów oraz spodziewany czas przeżycia.

Jedną z metod jest leczenie operacyjne. Najczęściej przed operacją stosuje się leczenie, które ma na celu zmniejszenie obrzęku znajdującego się w otoczeniu przerzutów. Następnie wykonuje się kraniotomię, oddziela guza od tkanek i usuwa. Metoda ta pozwala na ustalenie rozpoznania mikroskopowego i określenie skąd pochodzi zmiana przerzutowa. Pozwala także na zmniejszenie obrzęku i miejscowego ucisku na tkankę mózgową. Guz może zostać usunięty w całości lub jedynie częściowo, co jednak może doprowadzić do zmniejszenia objawów neurologicznych.

Stosowana jest również radioterapia. Zwykle leczenie przebiega w kilku cyklach. Obarczone jest powikłaniami, takimi jak otępienie, ubytki ogniskowe w zakresie dróg ruchowych i wzrokowych. W niektórych przypadkach stosuje się pooperacyjne naświetlanie całego mózgu.

Zastosowanie ma także brachyterapia, która polega na wprowadzeniu do guza lub miejsca po jego usunięciu izotopów promieniotwórczych (najczęściej pierwiastków jodu lub irydu). Pozwala na zmniejszenie dawki konwencjonalnego napromieniania. Stosowana jest głównie w przypadku, gdy występuje pojedynczy duży guz, który umiejscowiony jest głęboko w tkance mózgowej.

Stereotaktyczna radioterapia stosowana jest najczęściej w przypadku małych i pojedynczych ognisk przerzutowych, gdy istnieją przeciwwskazania do operacji. Polega na bardzo precyzyjnym napromieniowaniu zmiany. Stosowanych jest w tym celu kilka wiązek promieniowania, które za każdym razem padają w ten sam punkt. W tym celu konieczne jest bardzo dokładne unieruchomienie i identyczne ustawienie chorego w każdym cyklu leczenia. W tym celu stosuje się specjalną ramę przymocowywaną do czaszki. Zwykle umożliwia stabilizację lub poprawę stanu neurologicznego u większości chorych.

Chemioterapia polega na podawaniu wielu cykli leków cytostatycznych. Jest możliwa w niektórych typach nowotworów, które są wrażliwe na stosowane leczenie (tak zwane chemiowrażliwe). Obarczona jest wieloma powikłaniami i objawami niepożądanymi (między innymi występują nudności, wymioty, uszkodzenie szpiku, w wyniku którego nie są tworzone krwinki, neuropatie obwodowe, zaburzenia funkcji narządów). Niestety większość stosowanych chemioterapeutyków w słabym stopniu przenika do tkanki mózgowej.

Rokowanie przy przerzutowym guzie mózgu

Rokowanie ogólne jest raczej niekorzystne. Po operacyjnym usunięciu zmiany przeżycie wynosi 10-15 miesięcy. Wznowy są rzadsze po leczeniu chirurgicznym. Wiele zależy od pierwotnej zmiany i jej zaawansowania. Oprócz przedłużenia życia zawsze należy pamiętać o poprawie jego jakości.

Lekarz Joanna Gładczak

Bibliografia:

  • Chirurgia, B.E. Jarrel,
  • Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2010. Pod redakcją A. Szczeklika.

Znajdź najlepszego lekarza