Urazy głowy

Urazy głowy są jedną z głównych przyczyn zgonów wśród młodych osób. Najczęstszą przyczyną są urazy mechaniczne, a obecnie najczęstszą przyczyną poważnych urazów głowy są wypadki komunikacyjne. Zdarza się, że niebezpiecznym urazom głowy początkowo nie towarzyszą prawie żadne objawy, co może doprowadzić do zbagatelizowania zdarzenia i nie podjęcia stosownego leczenia. Ich konsekwencje mogą być bardzo poważne.

Przyczyny powstawania urazów głowy

Pewne zachowania i okoliczności sprzyjają powstawaniu urazów głowy:

  • spożycie alkoholu lub innych środków odurzających,
  • uprawianie niektórych sportów, np. boks i inne sporty walki,
  • jazda rowerem, motocyklem lub na nartach bez ochronnego kasku,
  • jazda samochodem bez zapiętych pasów bezpieczeństwa,
  • jazda samochodem po spożytym alkoholu lub niektórych lekach.

Objawy urazu głowy

Urazy głowy mogą przebiegać z utratą przytomności lub bez niej. Czasami towarzyszy im krótkotrwała utrata przytomności i wówczas nazywane są wstrząśnieniem mózgu. Nasilenie dolegliwości i ich charakter zależą od rozległości urazu. Do poważnego urazu może dojść nawet bez pozostawienia zewnętrznych śladów.

Do objawów urazu głowy, które mogą się pojawić należą:

  • bóle głowy - natężenie bólu może być różne, może również zmieniać się w czasie; kontakt z lekarzem jest konieczny, gdy ból jest intensywny lub gdy nie ustępuje po kilku godzinach, mimo stosowanych leków dostępnych bez recepty oraz gdy z czasem narasta,
  • nudności i wymioty,
  • zawroty głowy, zaburzenia równowagi,
  • zaburzenia pamięci - najczęściej obejmujące okres bezpośrednio przed i po urazie,
  • zaburzenia świadomości, dezorientacja,
  • krwawienie lub wyciek przejrzystego płynu mózgowo-rdzeniowego z ucha lub nosa,
  • drgawki.

W badaniu czasem można zauważyć zmiany w zakresie źrenic - nie są symetryczne, czyli różnią się między sobą.

Kontakt z lekarzem jest konieczny, gdy występują powyższe objawy, a także gdy pojawią się gorączka lub ograniczenie ruchomości szyi (sztywność karku).

Podział urazów głowy

Urazy można podzielić na:

  • lekkie - występują najczęściej; w ich wyniku nie pojawiają się niepokojące objawy; mogą powstać otarcia naskórka, obrzęk w miejscu urazu, zasinienie w miejscu urazu - mogą wymagać zaopatrzenia opatrunkiem,
  • średnio ciężkie - w ich wyniku mogą pojawiać się niepokojące objawy, które wymagają obserwacji i kontaktu z lekarzem,
  • ciężkie - pojawiają się długotrwające objawy świadczące o uszkodzeniu mózgu, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Diagnostyka urazu głowy

Podstawą rozpoznania jest zebrany wywiad, badanie fizykalne wraz z badaniem neurologicznym oraz przeprowadzone badania dodatkowe (na przykład zdjęcia radiologiczne i tomografia komputerowa głowy). Konieczne jest ustalenie, jakie są skutki urazu oraz wykrycie występujących wczesnych powikłań.

Urazy mogą mieć charakter:

  • bezkrwotoczny - na przykład ogniskowy lub rozlany obrzęk mózgu,
  • krwotoczny - krwotoki śródmózgowe i zewnątrzmózgowe.

Urazem zamkniętym nazywamy uraz mózgu bez uszkodzenia powłok czaszki, a otwartym, gdy ciągłość ta zostaje przerwana.

Konsekwencje urazu głowy

W wyniku urazu może dojść między innymi do powstania krwiaka nadtwardówkowego, podtwardówkowego, śródmózgowego czy krwotoku podpajęczynówkowego. Uszkodzona może zostać także czaszka.

Leczenie urazów głowy

W zależności od rozległości urazu stosuje się różne formy terapii. Często, jeżeli pojawiają się powyższe objawy, konieczna jest obserwacja chorego w warunkach szpitalnych. Jeżeli chory może powrócić do domu wskazane jest, aby przebywał przez najbliższe dni z osobą pełnoletnią, która będzie mogła chorego obserwować. Jeżeli nawet po wypisaniu do domu pojawią się ponownie objawy wskazana jest ponowna konsultacja z lekarzem.

Najważniejsza jest ścisła obserwacja osoby po urazie przez pierwszą dobę, wówczas pojawia się najwięcej groźnych powikłań urazu. Przez kilka dni wskazane jest ograniczenie aktywności fizycznej. Należy pamiętać, że objawy mogą pojawić się nawet w odstępie kilku tygodni od urazu (na przykład w przypadku przewlekłego krwiaka podtwardówkowego).

W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki przeciwbólowe, czasami leki poprawiające krążenie mózgowe. W przypadku wystąpienia obrzęku mózgu stosuje się leki zmniejszające obrzęk tkanek.

W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. Gdy pęknięta jest skóra głowy, wykonuje się szycie chirurgiczne przerwanej skóry i tkanek podskórnych.

Czasami jednak konieczne jest otwarcie czaszki (kraniotomia), na przykład gdy efektem urazu jest krwotok wewnątrzczaszkowy. Operacja jest konieczna, gdy dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego (do czego może dojść na przykład w wyniku wynaczynienia krwi i powstania obrzęku sąsiednich tkanek). Operacja ta obarczona jest dużym ryzykiem i poważnymi powikłaniami.

Większość urazów głowy w przypadku wczesnego rozpoznania i zabezpieczenia ma dobre rokowanie, jednak w przypadku ciężkiego urazu czasami nawet natychmiastowa pomoc lekarska nie jest w stanie pomóc choremu i uraz kończy się śmiercią lub poważnym kalectwem. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zasad i unikanie sytuacji, które do urazu głowy mogą doprowadzić.

Lekarz Joanna Gładczak

Bibliografia:

  • Chirurgia, B.E. Jarrel.
  • Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2010. Pod redakcją A. Szczeklika.

Znajdź najlepszego lekarza