Leczenie żywieniowe w opiece paliatywnej

U pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową często dochodzi do zaburzeń odżywiania. U ponad 85% chorych stwierdza się anoreksję, czyli stan spowodowany brakiem apetytu i problemami z przyjmowaniem pokarmów.

Przyczyny braku apetytu

Brak apetytu bywa konsekwencją przebytego leczenia onkologicznego (zwłaszcza chemioterapii, rzadziej radioterapii), co może prowadzić do zaburzeń smaku, problemów z mechanicznym rozdrabnianiem pokarmów (zmiany w jamie ustnej, przełyku itp.), zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego (częste zaparcia) oraz zaburzeń hormonalnych. Oprócz tego, na apetyt chorego wpływają także zaburzenia psychiczne (lęk, depresja oraz dolegliwości związane z zaawansowaną chorobą nowotworową, jak nudności, wymioty, duszność, suchość w jamie ustnej, ból).

Anoreksja może prowadzić do wyniszczenia (kacheksji), którego cechą charakterystyczną jest znaczący spadek masy ciała. Jest to związane z szeregiem niekorzystnych zmian w metabolizmie chorego oraz pogorszeniem rokowania. Wyniszczenie wiąże się ze spadkiem masy mięśniowej oraz poziomu białka w organizmie pacjenta. Kaskada zaburzeń metabolicznych i hormonalnych prowadzi do powstania efektu błędnego koła, gdyż u chorych wyniszczonych dochodzi do zwiększenia wydatku energetycznego i pogłębiania się zaburzeń. U pacjenta z zaawansowaną chorobą nowotworową wyniszczenie może być także efektem działania substancji uwalnianych przez komórki nowotworowe. Pacjent staje się coraz bardziej osłabiony i zmęczony, co nasila niechęć do przyjmowania pokarmu. Mogą pojawić się zaburzenia ze strony układu odpornościowego (spadek białych krwinek we krwi, a zwłaszcza granulocytów, odpowiedzialnych za ochronę przed infekcjami bakteryjnymi). Chory staje się bardziej podatny na zakażenia, które mogą mieć ciężki przebieg i ostatecznie prowadzić do skrócenia życia.

Jak można pomóc choremu z zaburzeniami odżywiania?

Konieczna jest przede wszystkim ocena lekarska i ustalenie przyczyny braku apetytu u chorego. Jeżeli brak apetytu związany jest ze zmianami w przewodzie pokarmowym, można zastosować leczenie przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne oraz wspomagające pasaż jelitowy i walczące z nudnościami i wymiotami. Jeżeli nie jest możliwe wyeliminowanie czynników prowadzących do postępującego wyniszczenia u pacjenta i nadal obserwujemy zaburzenia apetytu, lekarz może zalecić leki wspomagające apetyt i powodujące przyrost masy ciała. Najczęściej stosowanym preparatem jest octan megestrolu (dostępny pod różnymi nazwami handlowymi). Lek ten jest w postaci zawiesiny, podaje się go raz dziennie w dawce 10-20 ml (co odpowiada 400-800 g). Niestety jego zastosowanie może wiązać się także z szeregiem powikłań, powinien być ostrożnie podawany u chorych z przewlekłymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego. Oprócz octanu megestrolu w terapii powyższych zaburzeń można wykorzystać leki sterydowe (np. deksametazon w dawce 2-4 mg na dobę). Deksametazon charakteryzuje się także dodatkowym działaniem przeciwwymiotnym oraz przeciwbólowym.

Postępowanie wspomagające

Istotną rolę oprócz postępowania farmakologicznego odgrywa leczenie wspomagające. W aptekach dostępne są liczne preparaty dostarczające odpowiednią dawkę kalorii, witamin i minerałów. Niektóre preparaty można dodawać do posiłków, podnosząc ich kaloryczność. Istotne jest także to, aby chory jadł częściej, ale małe porcje. Jedzenie powinno być podawane w atrakcyjny dla niego sposób. Powinny być uwzględniane preferencje chorego – podawanie ulubionych pokarmów, stosowanie dodatków w postaci śmietany, cukru itp. Czasami niewielkie ilości alkoholu, spożyte przed posiłkiem, mogą poprawić apetyt chorego.

Ważne jest to, aby chorego nie zmuszać do jedzenia. W pewnym momencie przyjmowanie mniejszej ilości pokarmów jest konsekwencją nieuchronnych zmian związanych z chorobą. U chorych w terminalnym stadium choroby trzeba przede wszystkim zadbać o prawidłowe nawodnienie.

Lek. Agnieszka Barchnicka

Bibliografia:

  • Krzakowski M: Onkologia kliniczna. Tom 1. Borgis. Warszawa 2001.
  • Jarosz J: Opieka paliatywna w onkologii. Przegląd urologiczny 2006/7/13 (37).

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje