Nudności i wymioty u chorych terminalnie

Nudności i wymioty są jednymi z najczęstszych objawów występujących u chorych w końcowym stadium choroby nowotworowej, ale także terminalnych stadiach innych schorzeń, takich jak niewydolność nerek, wątroby oraz AIDS. Częstość występowania obu dolegliwości szacuje się na 20-30% u wszystkich pacjentów z zaawansowanym rakiem i wzrasta aż do 70-80% u chorych terminalnie. Pod pojęciem nudności kryje się nieprzyjemne, subiektywne uczucie potrzeby wymiotowania, któremu często towarzyszą zwiększone wydzielanie śliny lub pocenie się. Wymioty polegają na gwałtownym opróżnieniu żołądka lub żołądka i górnego odcinka jelit w wyniku silnych skurczów mięśni klatki piersiowej oraz brzucha.

Jakie są przyczyny nudności i wymiotów?

U chorych terminalnie istnieje wiele przyczyn występowania powyższych dolegliwości.

Generalnie możemy rozróżnić trzy grupy czynników wywołujących:

  • związane z chorobą nowotworową i jej powikłaniami,
  • związane z leczeniem onkologicznym,
  • niezależne od choroby nowotworowej.

U pacjentów z rozsianym procesem nowotworowym bardzo często dochodzi do przerzutów w obrębie jamy brzusznej. Rozrastające się masy guza mogą spowodować mechaniczną przeszkodę w obrębie jelit i zahamowanie perystaltyki. Komórki nowotworu wydzielają także różne substancje, które mogą blokować pasaż jelitowy oraz opóźniać opróżnianie żołądka.

Nudności i wymioty mogą pojawiać się także u chorych, u których doszło do przerzutów do wątroby, okolicy zaotrzewnowej, zajęcia moczowodów, w przypadku guzów rozwijających się w ośrodkowym układzie nerwowym oraz podwyższonego poziomu wapnia we krwi wynikającego najczęściej z przerzutów do kości. Wśród przyczyn z drugiej grupy objawów wyróżniamy działania uboczne leczenia przeciwbólowego (opioidy, niesterydowe leki przeciwzapalne), leczenia antybiotykami oraz innymi lekami stosowanymi w opanowaniu objawów związanych z chorobą, jak preparaty żelaza, naparstnica.

Leczenie nudności i wymiotów

W leczeniu nudności i wymiotów znaczenie ma zarówno postępowanie farmakologiczne, jak i wspomagające. W leczeniu farmakologicznym można zastosować odpowiednie leczenie przeciwwymiotne. Istotne jest ustalenie drogi podania leku przeciwwymiotnego. Początkowo może okazać się konieczne podanie leku dożylnie lub domięśniowo. Następnie chory może otrzymywać leki doustnie. Konieczne jest także zastosowanie odpowiedniego leczenia w przypadku współistnienia innych objawów, które mogą wywoływać lub towarzyszyć nudnościom, takich jak: kaszel, zaparcia, podwyższony poziom wapnia (hiperkalcemia).

Wybór leku powinien być uzależniony od potencjalnej przyczyny wywołującej uciążliwe objawy. W przypadku nudności i wymiotów spowodowanych lekami oraz u chorych z hiperkalcemią dobre rezultaty przynosi zastosowanie leków zawierających haloperidol lub pochodne fenotiazyny oraz lewomepromazyny. Należy ograniczyć przyjmowanie przez pacjenta leków podrażniających śluzówkę żołądka oraz rozważyć włączenie leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego.

U chorych z objawami wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego (przerzuty do mózgu) efekty może przynieść zastosowanie m.in. leków sterydowych i antyhistaminowych. W przypadku nudności i wymiotów wynikających z niedrożności przewodu pokarmowego stosuje się leki zawierające np. haloperidol, hioscynę. Jeżeli nudności i wymioty wynikają z zaburzeń psychicznych (depresja, lęk), dobre efekty może przynieść podanie chorym leków z grupy benzodiazepin.

Do leczenia wspomagającego zaliczamy:

  • odizolowanie chorego od drażniących zapachów oraz potraw,
  • częstsze karmienie małymi porcjami,
  • dbanie o wygląd posiłków,
  • edukacja pacjentów i opiekunów odnośnie do przyczyny nudności, wymiotów i sposobów postępowania.

Lek. Agnieszka Barchnicka

Bibliografia:

  • Łuczak J, Leppert W: Leczenie nudności i wymiotów w zaawansowanej chorobie nowotworowej. Współcz Onkol (2003) vol. 7, 7 (504-527).
  • Krzyżak-Jankowicz M, Jankowicz R, Świątoniowski G: Nudności i wymioty u pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową – regulacja receptorowa a wybór optymalnej farmakoterapii. Medycyna Rodzinna 4/2008, s. 104-110.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje