Wskazania do objęcia opieką paliatywną

W przebiegu wielu chorób przewlekłych, zwłaszcza nowotworowych, może nadejść moment, w którym pacjenta powinno się objąć opieką paliatywną. Dla wielu osób pojęcie to kojarzy się niestety z zaprzestaniem leczenia i pozostawieniem chorego samego sobie. Tymczasem prawda jest zupełnie inna.

Co to jest opieka paliatywna?

Pojęciem "opieka paliatywna" określamy leczenie i opiekę roztaczaną nad chorym nieuleczalnie, zazwyczaj w końcowym stadium choroby. Dotyczy to nie tylko pacjentów z chorobą nowotworową.

Podstawowym celem medycyny paliatywnej jest poprawa jakości życia chorych poprzez:

  • działania zmierzające do eliminowania bólu,
  • leczenie objawowe dolegliwości związanych z chorobą,
  • pielęgnację,
  • wspomaganie psychiczne oraz duchowe pacjenta,
  • wspieranie rodziny w okresie choroby oraz osierocenia.

Należy podkreślić, że postępowanie paliatywne jest podejmowane wtedy, kiedy niemożliwe jest usunięcie przyczyn choroby, czyli jej wyleczenie.

Fazy nieuleczalnej choroby

W zaawansowanym stadium choroby można wyróżnić trzy okresy:

  • okres preterminalny, w którym nie ma możliwości dalszego przedłużania życia pacjenta, a w którym znajduje się on we względnie dobrym stanie ogólnym;
  • okres terminalny, w którym dochodzi do nieodwracalnego pogorszenia stanu chorego i nasilenia dolegliwości oraz ograniczenia stopnia sprawności. Okres ten trwa zazwyczaj około 4-6 tygodni;
  • okres umierania, który obejmuje zazwyczaj kilka dni lub kilka godzin życia.

Co to jest hospicjum?

W świadomości polskiego społeczeństwa hospicjum często bywa niestety określane jako miejsce, w którym chory po prostu umiera. Tymczasem, hospicjum powinno kojarzyć się z ośrodkiem, w którym nieuleczalnie chory otrzymuje wysoko specjalistyczną opiekę. Współczesny model opieki hospicyjnej został stworzony w połowie XX wieku w Wielkiej Brytanii, za sprawą pielęgniarki, a następnie lekarki Cicely Saunders. Z jej doświadczeń w pracy z pacjentami w terminalnym stadium choroby zrodziła się koncepcja stworzenia ośrodka, gdzie chorzy mogliby zostać otoczeni opieką, uwolnić się od dolegliwości bólowych oraz innych uporczywych problemów, uporządkować swoje sprawy i przygotować się na godne odejście w otoczeniu najbliższych.

Chorym w stadium terminalnym powinien zajmować się zatem zespół złożony z lekarza, pielęgniarki, psychologa, duchownego oraz osób zgłaszających się w charakterze ochotnika (wolontariuszy), którzy mają w sobie wolę pomagania w tym trudnym okresie nie tylko pacjentowi, ale także jego rodzinie.

Chorzy powinni mieć także dostęp do tzw. domowej opieki hospicyjnej. W skład zespołu domowej opieki paliatywnej wchodzą: lekarz, pielęgniarka oraz wolontariusze. Zespół opiekuje się nie tylko osobami samotnymi, ale także pomaga w opiece nad chorym rodzinie.

Istnieją także ośrodki opieki dziennej, które przeznaczone są przede wszystkim dla chorych w pierwszym etapie opieki paliatywnej, kiedy są we względnie dobrym stanie ogólnym.

Jakie są warunki objęcia opieką paliatywną?

Pacjent może zostać objęty opieką paliatywną, jeżeli cierpi na zaawansowaną chorobę nowotworową lub inne schorzenie przewlekłe, któremu towarzyszą takie objawy jak: ból, duszność, uporczywe wymioty, nudności, zaparcia, odleżyny oraz trudne do wyleczenia rany, a także obrzęk limfatyczny. Mogą być to zatem chorzy z przewlekłą niewydolnością krążenia, w której dochodzi do istotnego pogorszenia tolerancji wysiłku (pojawia się duszność podczas wykonywania takich czynności jak mycie, ubieranie lub duszność spoczynkowa), z przewlekłą niewydolnością oddechową (pacjenci z zaawansowaną postacią obturacyjnej choroby płuc lub astmy), pacjenci ze schorzeniami neurologicznymi (po udarach mózgu itp.).

Do warunków objęcia pacjenta opieką paliatywną należą przede wszystkim wskazania medyczne, określone przez lekarza zajmującego się medycyną paliatywną. Uwzględnia się potrzeby chorego w okresie opieki paliatywnej. Konieczne jest także wyrażenie zgody na objęcie opieką paliatywną przez pacjenta lub jego rodzinę.

Podstawą przyjęcia do ośrodka opieki paliatywnej jest przede wszystkim dokumentacja chorego, czyli informacja na temat rozpoznania, przebiegu choroby oraz zastosowanego leczenia. Pacjent powinien posiadać skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza kierującego ze szpitala lub poradni.

Lek. Agnieszka Barchnicka

Bibliografia:

  • Ciałkowska-Rysz A: Wskazania do objęcia opieką paliatywną. Medycyna Paliatywna 2010;1, 6-8.
  • Currow D.C., Wheeler J.L., Glare P.A. i wsp. A framework for generalizability in palliative care. J Pain Symptom Manage 2009; 37: 373-386.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje