Czym jest zaćma?

Zaćma (katarakta) to postępująca choroba degeneracyjna spowodowana zmętnieniem przejrzystej soczewki oka lub otaczającej ją torebki. Wprawdzie rozwój tej choroby zaczyna się zwykle po 40. roku życia, ale najczęściej dopiero po 60. roku życia powoduje zauważalny spadek ostrości wzroku. Szacuje się, że u ponad 70% osób powyżej 75. roku życia można stwierdzić jej obecność w stopniu, który ogranicza codzienną aktywność życiową. Według Światowej Organizacji Zdrowia około 40% całej populacji ma problemy z widzeniem spowodowane zaćmą. W krajach rozwiniętych jest to najczęściej spadek ostrości wzroku, natomiast w krajach rozwijających się jest ona najczęstszą przyczyną ślepoty.

Zdrowa soczewka jest przezroczysta, co pozwala na przechodzenie promieni światła do dalszych struktur oka, odpowiedzialnych za powstawanie obrazu. Soczewka składa się z centralnie położonego jądra, zewnętrznie położonej warstwy korowej oraz otaczającej je torebki soczewki. Pod względem chemicznym soczewka zbudowana jest głównie z wody i białek (krystaliny), które są ułożone w określony, bardzo precyzyjny sposób, co pozwala soczewce zachować przejrzystość. Z wiekiem białka soczewki mają tendencję do mętnienia oraz zbijania się w większe konglomeraty, powodując zaćmę.

Zaćma może się rozwijać w jednym lub obu oczach. W każdym oku może się rozwijać w innym tempie i może zajmować te same lub inne struktury soczewki. Rozwój zaćmy nie jest bolesny, nie powoduje nadmiernego łzawienia, zaczerwienienia ani świądu gałek ocznych.

Objawy zaćmy

Objawy świadczące o rozwoju zaćmy to:

  • zamglony, nieostry obraz,
  • wrażenie blednięcia kolorów,
  • wrażenie zbyt dużej ostrości światła, które do tej pory nie raziło,
  • powstawanie efektu halo wokół źródła światła,
  • spadek ostrości wzroku, początkowo do dali, z czasem także do bliży oraz nocą,
  • częsta potrzeba zmiany mocy szkieł korekcyjnych lub soczewek kontaktowych.

Zaćma jest chorobą, która postępuje powoli, jednak zaawansowana zaburza wykonywanie nawet najprostszych, codziennych czynności, takich jak czytanie czy rozpoznawanie twarzy członków rodziny.

Podział zaćmy

Zaćmę klasyfikuje się ze względu na przyczynę:

  • zaćma starcza - najczęściej występująca, związana z wiekiem,
  • zaćma wtórna - towarzyszy innym chorobom, np. jaskrze, cukrzycy,
  • zaćma polekowa - jest efektem stosowania niektórych leków, np. kortykosteroidów,
  • zaćma pourazowa - powstaje na skutek tępego lub penetrującego urazu gałki ocznej lub działania alkalicznych substancji chemicznych, może powstawać natychmiast po urazie lub po kilku miesiącach, a nawet latach,
  • zaćma wrodzona - zwykle dotyczy obu oczu i rozwija się już w życiu płodowym albo na bardzo wczesnym etapie dzieciństwa, najczęściej dotyczy dzieci matek, które w trakcie ciąży chorowały na różyczkę, cytomegalię lub toksoplazmozę czy kiłę, rzadziej spowodowana jest defektem genetycznym,
  • zaćma popromienna - jest konsekwencją nadmiernego działania promieni X, UV (promieniowanie słoneczne) lub promieni podczerwonych.

Alternatywny podział to klasyfikacja ze względu na lokalizację:

  • zaćma jądrowa - najczęściej związana z wiekiem,
  • zaćma korowa - najczęściej związana z wiekiem, stosunkowo często występuje także u osób poddanych promieniowaniu X czy UV,
  • zaćma podtorebkowa przednia lub tylna - zaćma podtorebkowa tylna najczęściej występuje u chorych na cukrzycę, na skutek długotrwałego leczenia glikokortykosteroidami lub po urazie, dlatego też częściej dotyczy osób w młodszym wieku,
  • zaćma całkowita - dotyczy wszystkich wymienionych struktur soczewki.

Czynniki ryzyka zaćmy

Ryzyko zaćmy zwiększają:

  • podeszły wiek (główna przyczyna rozwoju zaćmy),
  • choroby współistniejące (cukrzyca, tężyczka, galaktozemia, aminoaciduria, homocysteinuria, mukopolisacharydoza, hiperwitaminoza D,
  • niedoczynność tarczycy, choroba Wilsona, atopowe zapalenie skóry, rybia łuska, choroba Alporta, choroba Turnera),
  • styl życia – nadużywanie alkoholu oraz palenie papierosów,
  • leki – długoterminowe stosowanie kortykosteroidów zarówno doustnie (w chorobach ogólnoustrojowych, np. zapaleniach stawów), wziewne (w astmie), jak i miejscowo na powierzchnię gałki ocznej, tamoksyfen (stosowany w leczeniu raka piersi), amiodaron (lek antyarytmiczny), allopurinol (używany do leczenia dny mocznowej), haloperidol, fenotiazyna i kwetiapina (leki przeciwpsychotyczne), miotyki (stosowane m.in. w leczeniu jaskry), psoralen (stosowany w leczeniu łuszczycy, bielactwa, chłoniaka z komórek T),
  • mechaniczne i chemiczne urazy oczu,
  • rodzinna skłonność (cecha dziedziczona autosomalnie dominująco),
  • nadmierna ekspozycja na promienie X, UV oraz promieniowanie podczerwone,
  • rasa - większa częstość wśród Afroameryanów,
  • choroby przebiegające ze spadkiem odporności, np. HIV.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje