Jak leczyć zaćmę?

Chociaż mętnienie soczewki jest nieuchronną konsekwencją starzenia, leczenie zaćmy jest możliwe. Jakie metody terapii zaćmy oferuje współczesna medycyna?

Objawy, które towarzyszą wczesnym etapom rozwoju zaćmy, mogą być łagodzone poprzez stosowanie nowych okularów korekcyjnych czy soczewek kontaktowych oraz jaśniejszego oświetlenia. Kiedy te sposoby przestają być skuteczne, a choroba zmniejsza komfort życia i ogranicza swobodę w wykonywaniu codziennych aktywności, najskuteczniejszym leczeniem jest operacja.

Kiedy operować zaćmę?

Wskazaniem do operacji zaćmy jest pogorszenie ostrości widzenia, które powoduje zmniejszenie aktywności życiowej i zawodowej pacjenta.

Przeciwwskazaniem do zabiegu jest nieuregulowane ciśnienie tętnicze krwi, zaburzenia krzepliwości krwi, duszność, niedoleczona infekcja czy stan zapalny oka, a także bardzo zaawansowana cukrzyca. Jeśli na przeprowadzenie operacji pozwala stan kliniczny pacjenta, wiek nie stanowi żadnych ograniczeń.

Dawniej stosowano metodę ekstrakcji wewnątrztorebkowej, która polegała na całkowitym usunięciu zmętniałej soczewki wraz z torebką.
Aby usunąć soczewkę w całości, należy naciąć rąbek rogówki na dużej części obwodu (160-180°), a następnie zerwać obwódkę rzęskową utrzymującą soczewkę. Tak duże nacięcie oraz mechaniczne przerwanie obwódki niesie ze sobą duże ryzyko:

  • obrzęku rogówki,
  • zmętnienia ciała szklistego,
  • opóźnionego gojenia się rany,
  • pooperacyjnej nieszczelności rany,
  • uwięźnięcia tęczówki lub ciała szklistego,
  • powstania astygmatyzmu,
  • torbielowatego obrzęku plamki (przemijającego u około 50% pacjentów, utrwalonego u 4%),
  • zapalenia wnętrza gałki ocznej,
  • odwarstwienia siatkówki.

Wszystkie te czynniki oraz konieczność założenia szwów znacznie wydłużają okres pooperacyjny i powrót ostrości widzenia. Metoda ta wymaga kilkudniowej hospitalizacji. Refrakcja układu optycznego stabilizuje się po 6-12 tygodniach.

Ekstrakcja zewnątrztorebkowa

Bardziej nowoczesna i mniej traumatyzująca jest metoda ekstrakcji zewnątrztorebkowej. Metoda ta polega na usunięciu jądra i kory zmętniałej soczewki poprzez częściowe nacięcie obwodu rogówki oraz otworu w torebce przedniej. W tej metodzie zachowana zostaje torebka tylna soczewki, która uniemożliwia wypłynięcie ciała szklistego, zmniejsza ryzyko wystąpienia torbielowatego obrzęku plamki i odwarstwienia siatkówki. Niewielkie nacięcie rąbka rogówki zmniejsza ryzyko pooperacyjnego obrzęku rogówki i indukuje mniejszy astygmatyzm pooperacyjny. Ta metoda znacznie skraca czas rehabilitacji pooperacyjnej.

Zaledwie 40 lat temu udoskonalono metodę ekstrakcji zewnątrztorebkowej poprzez zastosowanie fakoemulsyfikacji. Metoda ta polega na wykonaniu dwóch niewielkich nacięć (około 2 mm) w rąbku rogówki, wycięciu otworu w torebce przedniej, a następnie rozbiciu zmętniałej soczewki falą ultradźwięków. Głowicę fakoemulsyfikatora oraz głowicę do aspiracji cząstek rozbitej soczewki wprowadza się poprzez nacięcia w rąbku rogówki.

Operację usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji wykonać można w znieczuleniu miejscowym (krople do worka spojówkowego) w warunkach ambulatoryjnych. Założenie szwów nie jest potrzebne, ponieważ rana operacyjna jest precyzyjna i zamyka się szczelnie samoistnie pod wpływem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Po 3-4 godzinach pacjent może wrócić do domu. Już następnego dnia zauważa poprawę ostrości widzenia, a po upływie kilku dni może wrócić do codziennych czynności. Ze względu na niewielkie obciążenia dla organizmu, metoda ta pozwala na operowanie osób w nieco gorszym stanie klinicznym.

Wymienione wyżej sposoby operacji zaćmy różnią się sposobem usunięcia z wnętrza gałki ocznej zmętniałej soczewki. Jednak oko bezsoczewkowe do prawidłowego widzenia wymagałoby korekcji okularowej o mocy szkieł +10 do +15 D. Tak grube szkła korekcyjne utrudniają funkcjonowanie i zmniejszają aspekty estetyczne.

Rozwiązanie tego problemu już w latach 50. minionego wieku opracował angielski okulista Sir Harold Ridley, który w czasie wojny obserwował angielskich pilotów RAF z fragmentami szkła akrylowego w gałkach ocznych, w których nie rozwijał się stan zapalny. Opracował on model sztucznej soczewki i jako pierwszy wykorzystał metodę jednoczasowego usunięcia zaćmy i wszczepienia implantu soczewki wewnątrzgałkowej.

Obecnie na rynku dostępnych jest wielu producentów sztucznych soczewek, jednak liderem jest firma Alcon.

Alternatywne metody leczenia zaćmy

Pacjenci, u których rozpoznano zaćmę początkową - czyli ci, którzy nie mają jeszcze dolegliwości - mogą spróbować leczyć chorobę, stosując metody alternatywne. Choć sposoby te nie mają skuteczności potwierdzonej w badaniach klinicznych prowadzonych na ludziach, to jednak efekt, jaki wywołują na zwierzętach, jest zachęcający.

Do alternatywnych, naturalnych sposobów leczenia zaćmy można zaliczyć:

  • ograniczenie spożywania pokarmów bogatych w laktozę (produkty mleczne); galaktoza, która wchodzi w skład laktozy, zwiększała częstość zachorowania na zaćmę wśród zwierząt;
  • większą podaż ryboflawiny (witamina B2). Dzienne spożycie witaminy B2 powinno wynosić 10-50 mg/dobę, niedobór ryboflawiny wpływa na powstawanie zaćmy;
  • większą podaż cynku (15-50 mg/dobę) wraz z miedzią (2-3 mg/dobę) - zmniejsza częstość występowania zaćmy;
  • większą podaż witaminy C (ok. 1000 mg dwa razy dziennie) - hamuje rozwój zaćmy, blokując wolne rodniki niszczące białka soczewki;
  • większą podaż witaminy E (400-800 IU/dobę) wraz z selenem (200-300 mg/dobę) - powodowała cofnięcie istniejącej zaćmy w badaniu przeprowadzonym na psach;
  • większą podaż kwercetyny (flawonoid glikozydowy występujący między innymi w cebuli) do 500-1000 mg/dobę - zmniejsza częstość występowania zaćmy; należy zachować szczególną ostrożność wśród kobiet w ciąży, ponieważ kwercetyna może zwiększać liczbę wad wrodzonych płodu.

Znając czynniki ryzyka rozwoju zaćmy, można poprzez ich unikanie zapobiegać wystąpieniu choroby. Niektóre czynniki, np. skłonność genetyczna czy choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, nie mogą być całkowicie usunięte. Inne, takie jak poprawa stylu życia (zaprzestanie palenia papierosów, szczepienia przeciwko różyczce kobiet planujących ciążę, dieta bogata w antyoksydanty czy noszenie okularów z filtrami UV), są łatwo modyfikowalne.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje