Operacja zaćmy cz. I

Farmakologiczne leczenie zaćmy jest możliwe, ale zazwyczaj przynosi efekty tylko na początkowym etapie i jedynie spowalnia tempo rozwoju choroby. Jedynym sposobem zapewniającym wyleczenie zaćmy jest zabieg chirurgiczny. Operacja zaćmy budzi jednak wiele obaw i w konsekwencji wielu pacjentów zwleka z decyzją do momentu znacznego pogorszenia widzenia. Czy jest się czego obawiać?

Wskazania do operacji zaćmy

Jedynym sposobem wyleczenia zaćmy jest zabieg operacyjny. Najczęstszym wskazaniem do operacji jest życzenie pacjenta, aby funkcja jego narządu wzroku uległa poprawie, gdyż obecna jakość widzenia upośledza swobodę codziennie wykonywanych czynności. Nie ma jednak ściśle określonego poziomu spadku ostrości wzroku, który sugerowałby konieczność interwencji chirurgicznej. Nie należy jednak odkładać zabiegu zbyt długo. Obecnie uważa się, że zabieg należy przeprowadzić możliwie jak najszybciej.

Są pewne wskazania medyczne, które przemawiają za przeprowadzeniem operacji usunięcia zaćmy:

  • zwichnięcie soczewki do komory przedniej,
  • jaskra fakolityczna lub fakomorficzna (czyli jaskra spowodowana obecnością zaćmy),
  • zapalenie błony naczyniowej w następstwie uszkodzenia torebki soczewki,
  • zaćma ograniczająca wgląd w dno oka, utrudniająca diagnostykę i kontrolę efektów leczenia w przypadku chorób towarzyszących, takich jak jaskra czy retinopatia cukrzycowa.

Zalety operacji:

  • znaczna poprawa ostrości widzenia już po kilku dniach po operacji,
  • brak konieczności korekcji okularowej do dali (w przypadku wszczepu soczewek jednoogniskowych) lub do dali, bliży i odległości pośrednich (w przypadku soczewek wieloogniskowych),
  • wyraźny wzrost kontrastu kolorów,
  • lepsza ostrość widzenia nocą,
  • poprawa ostrości wzroku zapewnia niezależność w wielu aktywnościach życiowych, poprawia zatem jakość życia pacjenta.

Wady operacji:

  • niewyraźne, rozmazane widzenie przez kilka dni po operacji,
  • zaczerwienienie, dyskomfort, łzawienie i ból przez kilka dni po operacji,
  • potrzeba korekcji okularowej po kilku miesiącach po operacji. Minimalny czas, jaki musi upłynąć od operacji do dobrania nowych okularów korekcyjnych to 2-3 miesiące. Najczęściej pacjenci wymagają korekcji do czytania z małych odległości. Nie dotyczy to jednak wszystkich pacjentów ponieważ wszczepienie soczewek wieloogniskowych daje komfort ostrego widzenia do dali, bliży i odległości pośrednich, jednak soczewki te nie są refundowane przez NFZ.

Ryzyko po operacji:

  • infekcja wewnątrzgałkowa,
  • większe ryzyko odwarstwienia siatkówki,
  • wzrost lub spadek ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Prawidłowa opieka pooperacyjna (np. mycie rąk przed aplikowaniem kropli, niepodnoszenie ciężkich przedmiotów) minimalizuje ryzyko wystąpienia wyżej wymienionych komplikacji, a odpowiednio wcześnie wykryte (czemu służą wizyty kontrolne po operacji oraz odpowiednia edukacja pacjenta i jego rodziny) mogą być skutecznie leczone.

Techniki operacji usunięcia zaćmy

Na przebiegu lat metody operacyjnego usuwania zaćmy ulegały zmianie.
Metoda wewnątrztorebkowej ekstrakcji zaćmy (ICCE) polega na usunięciu zmętniałej soczewki wraz z otaczającą ją torebką poprzez otwór wykonany w rąbku rogówki. Ze względu na liczne powikłania oraz trudności w anatomicznym ufiksowaniu sztucznej soczewki, metoda ta jest obecnie bardzo rzadko stosowana.

Wraz z rozwojem sprzętu okulistycznego (rozpowszechnienie biomikroskopów operacyjnych, które umożliwiają duże powiększenie pola operacyjnego oraz laserów YAG) zmieniały się techniki operacji usunięcia zaćmy. Metoda wewnątrztorebkowej ekstrakcji zaćmy została zastąpiona mniej traumatyzującą metodą ekstrakcji zewnątrztorebkowej. Polega ona na wykonaniu kilkumilimetrowego nacięcia (ok. 8 mm) rąbka rogówki oraz wykonaniu otworu w torebce przedniej, przez który następnie usuwa się jądro oraz masy korowe zmętniałej soczewki. W tej metodzie nienaruszona zostaje torebka tylna soczewki oraz obwódka rzęskowa.

Prawdziwym przełomem było zastosowanie ultradźwięków do rozbicia zmętniałej soczewki - fakoemulsyfikacja. Umożliwiło to kolejną modyfikację techniki operacyjnej - wykonuje się dwa niewielkie (ok. 2 mm) nacięcia rąbka rogówki, przez które wprowadza się głowicę fakoemulsyfikatora oraz głowicę aspirującą rozbite cząsteczki soczewki. Głowica do fakoemulsyfikacji ma bardzo niewielki wymiar i wykonana jest ze stali lub tytanu. Wibruje z częstotliwością 40 000-50 000 Hz.

Zalety:

  • metoda mniej traumatyzująca,
  • mniejsze cięcie rąbka rogówki podczas operacji zapewnia szybsze gojenie i mniejszy obrzęk rogówki,
  • spadek ryzyka upływu i zmętnienia szklistki, torbielowatego obrzęku plamki i odwarstwienia siatkówki,
  • powoduje mniejszy astygmatyzm pooperacyjny,
  • metoda ta zapewnia anatomiczne miejsce dla sztucznej soczewki (dzięki obecności torebki tylnej),
  • krótszy czas rehabilitacji pooperacyjnej.

Jedyną wadą jest możliwość zmętnienia torebki tylnej soczewki, wymagająca kolejnych interwencji lekarza okulisty (kapsulotomia YAG – rozerwanie torby tylnej laserem). Największy wpływ na częstość zmętnień pooperacyjnych (PCO) ma rodzaj materiału, z jakiego wykonane są soczewki. Implanty wykonane z akrylu hydrofobowego, akrylu hydrofilnego (hydrożel) lub silikonu są miękkie i są wszczepiane podczas zabiegu usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji. Soczewki wykonane z materiałów akrylowych hydrofobowych są na świecie najczęściej wszczepianymi soczewkami i zapewniają pacjentom:

  • bardzo niskie odsetki zmętnień tylnej torebki soczewki – czego rezultatem jest ograniczenie niezbędnego odsetka kapsulotomii laserem YAG,
  • bardzo niskie odsetki zmętnień i obkurczeń (phimosis) torby przedniej.
Przykładem takich soczewek są soczewki firmy Alcon.

Ze względu na swoje liczne zalety, małą inwazyjność, krótki okres stabilizacji układu optycznego i niewielki odsetek powikłań, operacja usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji jest preferowaną techniką usuwania zaćmy.

Po usunięciu zaćmy gałka oczna pozostaje bez soczewki, a obraz jest bardzo niewyraźny.

Wadę tę można skorygować szkłami o mocy od +10 do +15 D. Jest to aspekt kosmetyczny trudny do zaakceptowania w dzisiejszych czasach. Aby tego uniknąć, stosuje się implantację sztucznej soczewki. Przy użyciu specjalnego iniektora, implant soczewki wewnątrzgałkowej wprowadzony jest do wnętrza gałki ocznej, w okolicę torebki tylnej. Soczewka podczas wprowadzania jest zwinięta, ale ze względu na swoje właściwości szybko rozwija się samoistnie.

Operację usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji wykonać można w znieczuleniu miejscowym (z użyciem kropli do worka spojówkowego) w warunkach ambulatoryjnych. Założenie szwów nie jest potrzebne, ponieważ rana operacyjna jest precyzyjna i zamyka się samoistnie pod wpływem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Po około 3-4 godzinach pacjent może wrócić do domu. Już następnego dnia zauważa poprawę ostrości widzenia, a po upływie kilku dni może wrócić do codziennych czynności.

Po operacji zaćmy

Bardzo ważna w osiągnięciu pełnego wyleczenia po operacji usunięcia zaćmy jest prawidłowa dbałość o operowane oko w okresie około- i pooperacyjnym.

Bezpośrednio po operacji należy:

  • nosić osłonkę ochronną na operowanym oku przez pierwsze 24 godziny, a następnie przez około tydzień na noc (można dłużej),
  • nie pocierać, nie uciskać operowanego oka,
  • jeśli pojawi się wydzielina w oku, należy usunąć ją wilgotnym wacikiem,
  • nie podnosić ciężkich przedmiotów, unikać wytężonego wysiłku fizycznego,
  • przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących podawania leku (czas podania leku czy dokładne umycie rąk przed aplikowaniem kropli do oczu),
  • zgłaszać się na wizyty kontrolne:
  1. wizyta - następnego dnia po operacji,
  2. wizyta - 5-7 dni po operacji,
  3. wizyta - 4 tygodnie po operacji.

Pierwsza wizyta kontrolna powinna odbyć się w ośrodku, w którym pacjent był operowany, natomiast druga i trzecia wizyta mogą być wykonane przez lekarza okulistę w miejscu zamieszkania.

Po zabiegu można:

  • po 24 godzinach zdjąć osłonkę ochronną (w bardzo słoneczne dni zaleca się stosowanie okularów przeciwsłonecznych z filtrami UV),
  • oglądać TV lub czytać,
  • myć włosy (należy jednak uważać, by szampon nie dostał się do oczu),
  • wrócić do normalnego trybu życia, jednak zaleca się unikanie ciężkiego wysiłku fizycznego przez około 2-3 miesiące.

Obecność sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej nie jest przeciwwskazaniem do porodu drogą naturalną i nie stwarza konieczności cięcia cesarskiego, nie jest przeciwwskazaniem do uprawiania sportów, nie wprowadza w życie pacjenta żadnych ograniczeń.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje