Zaćma a jaskra

Zaćma oraz jaskra należą do najczęstszych chorób oczu. Znajdują się również w czołówce chorób, które powodują utratę zdolności widzenia w krajach rozwiniętych.

Czym się różni zaćma od jaskry?

Zaćma i jaskra to schorzenia różniące się mechanizmem powstania, ale oba nieleczone doprowadzają do utraty zdolności widzenia. Zaćma jest chorobą, która polega na pojawianiu się w soczewce zmętnień. Ma ona charakter postępujący i coraz bardziej utrudnia choremu widzenie. Prawidłowa soczewka oka jest całkowicie przezierna i wpadające do oka promienie świetlne, nie napotykając żadnej przeszkody, docierają do siatkówki, gdzie powstaje wyraźny obraz. Zmętnienia pojawiające się w soczewce stanowią barierę dla promieni świetlnych, powodując ich rozproszenie i spadek ostrości widzenia.

Jaskra to schorzenie, w którym dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, na skutek upośledzenia odpływu cieczy wodnistej z oka. Wzmożone ciśnienie prowadzi do degeneracji i nieodwracalnego zaniku komórek odbierających bodźce świetlne, co skutkuje upośledzeniem widzenia. Czynnikami rozwoju jaskry są: wiek powyżej 40 roku życia, występowanie rodzinne, niskie ciśnienie tętnicze lub nadciśnienie tętnicze, przebyte udary mózgu, migrena, zespół Raynauda oraz wysoka krótkowzroczność. Wśród przyczyn rozwoju jaskry znajduje się także zaćma. W tzw. zaćmie przejrzałej dochodzi do rozpuszczenia złogów powodujących zmętnienia w soczewce, a powstałe w ten sposób duże cząsteczki białek przechodzą przez torebkę soczewki. Krążą one w cieczy wodnistej (w postaci drobnych "mętów") i powodują niedrożność kąta przesączania, tzn. miejsca, w którym wchłaniana jest ciecz wodnista do naczyń krwionośnych. Skutkuje to wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego i rozwojem jaskry fakolitycznej. Ostre zamknięcie kąta przesączania, dawniej zwane ostrą jaskrą, bywa także powikłaniem zabiegu wszczepienia implantu soczewki. Zdarza się, że implant wysuwa się z właściwego położenia i zamyka kąt przesączania, co skutkuje pojawieniem się gwałtownych dolegliwości bólowych.

Objawy jaskry a zaćmy

Objawy zaćmy zależą od stopnia zaawansowania choroby i lokalizacji zmętnień. Podstawowym objawem jest pogorszenie ostrości wzroku do dali i bliży, niedające się skorygować żadnymi soczewkami okularowymi. Obniżenie ostrości wzroku powodują najwcześniej zmętnienia umiejscowione pod torebką tylną soczewki. Tego typu zmiany wywołują także objaw olśnienia przy jasnym świetle, rozszczepienie światła, widoczne wokół jego źródeł. Gdy zmętnienia umiejscowione są w korze soczewki, pacjent - oprócz pogorszenia ostrości wzroku - może skarżyć się na dwojenie konturów obrazów, tzw. jednooczne podwójne widzenie, co jest spowodowane różnicami współczynnika załamania światła w poszczególnych warstwach mętniejącej soczewki. W przypadku zaćmy jądrowej pierwszym objawem zauważanym przez pacjenta jest poprawa widzenia z bliska. Jest to związane ze wzrostem współczynnika załamania światła przez mętniejące jądro, jednakże dalszy postęp zmętnień pogarsza zarówno widzenie do dali, jak i do bliży. Innym objawem może być zmiana w percepcji barw, szczególnie upośledzenie widzenia kolorów zimnych: fioletowego i niebieskiego. Dominujące stają się kolory pomarańczowe, czerwone. W zaawansowanych przypadkach zaćmy upośledzenie widzenia opisywane jako widzenie przez mgłę jest głównym objawem zgłaszanym przez pacjentów.

Objawy jaskry zależą od jej postaci. Jaskra pierwotna otwartego kąta jest najczęściej spotykaną odmianą w Polsce. Mimo wzrastającego ciśnienia wewnątrzgałkowego przez długi czas choroba może nie dawać żadnych objawów, co powoduje, że rozpoznawana jest w zaawansowanym stadium, gdy dochodzi już do zawężenia pola widzenia i obniżenia ostrości widzenia. Zawężenie pola widzenia postępuje dosyć charakterystycznie. W początkowym stadium pojawiają się dwa mroczki w centralnej części pola widzenia, które następnie przekształcają się w mroczek łukowaty. Postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego skutkuje powiększaniem się obszaru mroczka. W zaawansowanych stopniach uszkodzenia dochodzi do praktycznej utraty widzenia w górnej połowie pola widzenia (chory nie widzi bodźców z dołu), z resztkowym lunetowym widzeniem centralnym, aż do całkowitej utraty wzroku. Jaskra zamkniętego kąta może przebiegać w formie ostrej. Daje wówczas objawy w postaci silnych bólów oka i głowy w okolicy czołowo-skroniowej, często połączonych z nudnościami i wymiotami. Występuje spadek ostrości wzroku i zamglenie obrazu. Gałka oczna jest zaczerwieniona i ze względu na bardzo wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe wydaje się "twarda jak kamień".

Leczenie jaskry i zaćmy

Obecnie uważa się, że jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest chirurgiczne usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej sztuczną soczewką. Nie ma skutecznego leczenia farmakologicznego zaćmy. Nowoczesne metody operacji, tzw. fakoemulsyfikacja, pozwalają na wykonanie operacji w każdym momencie - nie trzeba czekać, aż zaćma "dojrzeje". Wymiana zmętniałej soczewki na sztuczną wiąże się często z koniecznością używania okularów do bliży (czytanie, robienie na drutach itp.). Związane jest to z tym, że sztuczna soczewka nie ma zdolności akomodacji (naturalna zdrowa soczewka zmienia swoje krzywizny, tak aby była możliwość ostrego widzenia zarówno z bliska, jak i daleka). W prywatnych klinikach dostępne są już soczewki, które naśladują naturalną soczewkę oka, zapewniając właściwą ostrość widzenia zarówno do bliży, jak i dali bez konieczności korekcji okularowej. Niestety Narodowy Fundusz Zdrowia nie refunduje jeszcze tego typu soczewek.

W przeciwieństwie do zaćmy, w jaskrze dominującą formą leczenia jest leczenie farmakologiczne. Celem terapii jaskry jest zahamowanie postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego w takim stopniu, aby chory zachował użyteczną ostrość wzroku do końca życia. Powszechnie stosuje się leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe w formie preparatów zakraplanych do oczu. Pacjent rozpoczynający terapię jaskry powinien zostać poinformowany przez lekarza o prawidłowej technice zakraplania leków oraz konieczności podporządkowania się dyscyplinie terapii, która polega na przyjmowaniu leków o stałych porach przez całe życie. Brak efektu leczenia jest w bardzo dużym odsetku spowodowany błędami w stosowaniu leków. Inne metody stosowane w leczeniu zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego to trabekuloplastyka laserowa oraz chirurgiczna trabekulektomia. Oba zabiegi udrażniają kąt przesączania, ułatwiając odpływ cieczy wodnistej z oka.

Znajdź najlepszego lekarza

Dodatkowe informacje